18.5.3 Aspectuele constructies
In deze paragraaf bespreken we werkwoordconstructies met een korte of lange infinitief die een
aspectuele betekenis. Het gaat vooral om constructies
die aangeven dat iets (enige tijd) voortduurt, zoals in (1), of dat iets start,
zoals in
(2):
Komen kan in plaats van een
infinitief ook een voltooid deelwoord als aanvulling krijgen, ook met een
aspectuele betekenis. Dat gebruik wordt daarom ook in deze paragraaf besproken.
3Een 82-jarige dame achter een rollator komt
aangewandeld.
De groepsvormende werkwoorden in deze constructies kunnen allemaal ook een
ruimtelijke betekenis uitdrukken: een bepaalde houding
(liggen,
staan,
zitten), verplaatsing
(komen,
gaan) of locatie
(blijven,
zijn). De constructies zijn
subjectgeoriënteerd: het onderwerp van het groepsvormende werkwoord wordt ook
begrepen als het onderwerp van de infinitief. Het onderwerp
iets in (1b), bijvoorbeeld,
ligt én
kronkelt.
Bovendien krijgen de aspectuele constructies ook allemaal een vervangende
infinitief (vetgedrukt) als ze in de voltooide tijd staan, zoals in (4). Ze
zijn, met andere woorden, gevoelig voor het
IPP-effect.
Bij
aspectuele constructies met een houdingswerkwoord, zoals in (4b)-(4c) valt in
deze context ook haast verplicht te
weg voor de lange infinitief (gemarkeerd met het laagliggende streepje _), een
verschijnsel dat we te-wegval
noemen.
Andere aspectuele constructies met een lange infinitief
Verdieping
Andere aspectuele constructies met een lange infinitief
Er zijn nog andere aspectuele constructies met een lange infinitief, maar
die bespreken we in andere paragrafen. Dat is omdat ze gedeeltelijk
andere eigenschappen hebben dan de constructies hierboven:
iDat is een tactiek die ik ook wel eens
pleeg toe te
passen.
CHN
iiDe botercrème begon te
smelten.
CHN
iiiEr stond ons dus
ontzettend veel werk te
wachten.
CHN
ivWaar leggen we de kinderen
met oudjaar te
slapen?
CHN
Het IPP-effect, bijvoorbeeld, treedt over het algemeen niet op bij deze
constructies; bij beginnen
met lange infinitief kan dat wel, maar is het niet verplicht. Bovendien
is de constructie in (iv) object- in plaats van subjectgeoriënteerd: het
zijn de kinderen, uitgedrukt
door het lijdend voorwerp, die begrepen worden als het onderwerp van
te slapen.
Verder lezen
Literatuur
Interessante links
ANS
Taaladvies
Dagenta
Taalportaal
Versiegeschiedenis
| versie | redacteur(en) | datum | opmerkingen |
| 3.0 | Evie Coussé | juli 2022 | |
| 2.0 | W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn | 1997 | hoofdstuk 18,/data/archief/ans2/e-ans/18/body.html; |
| 2.1 | januari 2019 | Automatische conversie van ANS 2.0 |
