Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • DBNL
  • Taaladvies.net
  • Wikipedia
  • Google
18.5.3 Aspectuele constructies
In deze paragraaf bespreken we werkwoordconstructies met een korte of lange infinitief die een aspectuele betekenis. Het gaat vooral om constructies die aangeven dat iets (enige tijd) voortduurt, zoals in (1), of dat iets start, zoals in (2):
1aToch is het belangrijk dat u niet in huis |blijft zitten|.
bWant hij hoort natuurlijk met zijn sonar dat er iets ligt te kronkelen op het water.
cEn toen stond die mevrouw de hele tijd tegen mij te praten.
dIn 't begin zat ik te denken: wanneer begint die voorstelling toch?
2aToeristen kwamen kijken hoe witte haaien zich tegoed deden aan het walviskadaver.
bDe F-16-Jachtvliegtuigen komen op een vliegbasis in Kirgizië te staan.
cHij lag heel tevreden daar op de kleine witte stenen van het plaveisel, haast alsof hij ging slapen.
Komen kan in plaats van een infinitief ook een voltooid deelwoord als aanvulling krijgen, ook met een aspectuele betekenis. Dat gebruik wordt daarom ook in deze paragraaf besproken.
3Een 82-jarige dame achter een rollator komt aangewandeld.
De groepsvormende werkwoorden in deze constructies kunnen allemaal ook een ruimtelijke betekenis uitdrukken: een bepaalde houding (liggen, staan, zitten), verplaatsing (komen, gaan) of locatie (blijven, zijn). De constructies zijn subjectgeoriënteerd: het onderwerp van het groepsvormende werkwoord wordt ook begrepen als het onderwerp van de infinitief. Het onderwerp iets in (1b), bijvoorbeeld, ligt én kronkelt.
Bovendien krijgen de aspectuele constructies ook allemaal een vervangende infinitief (vetgedrukt) als ze in de voltooide tijd staan, zoals in (4). Ze zijn, met andere woorden, gevoelig voor het IPP-effect.
4aDoor de stadsuitbreidingen was de Hof van Lenculen binnen de stadsmuren |komen te liggen|.
bHeb jij net nog naar 't voetballen |zitten_kijken|, Marnix?
cHij ging studeren en ik heb hier een uur |staan_afwassen|.
Bij aspectuele constructies met een houdingswerkwoord, zoals in (4b)-(4c) valt in deze context ook haast verplicht te weg voor de lange infinitief (gemarkeerd met het laagliggende streepje _), een verschijnsel dat we te-wegval noemen.
Andere aspectuele constructies met een lange infinitief
Verdieping
Andere aspectuele constructies met een lange infinitief
Er zijn nog andere aspectuele constructies met een lange infinitief, maar die bespreken we in andere paragrafen. Dat is omdat ze gedeeltelijk andere eigenschappen hebben dan de constructies hierboven:
iDat is een tactiek die ik ook wel eens pleeg toe te passen.
CHN
iiDe botercrème begon te smelten.
CHN
iiiEr stond ons dus ontzettend veel werk te wachten.
CHN
ivWaar leggen we de kinderen met oudjaar te slapen?
CHN
Het IPP-effect, bijvoorbeeld, treedt over het algemeen niet op bij deze constructies; bij beginnen met lange infinitief kan dat wel, maar is het niet verplicht. Bovendien is de constructie in (iv) object- in plaats van subjectgeoriënteerd: het zijn de kinderen, uitgedrukt door het lijdend voorwerp, die begrepen worden als het onderwerp van te slapen.
  • 18.5.2.5 Plegen met lange infinitief
  • 18.5.7.2 Beginnen met lange infinitief
  • 18.5.6.7 Staan met lange infinitief
  • 18.5.6.8 Hangen, leggen, zetten met lange infinitief
Literatuur
    Interessante links
    ANS
    Taaladvies
    Dagenta
    Taalportaal
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Evie Coussé juli 2022
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997 hoofdstuk 18,/data/archief/ans2/e-ans/18/body.html;
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    Interessante links