Werkwoordconstructies met een deelwoord vormen een relatief kleine en homogene groep. Alle constructies binnen deze groep hebben allemaal twee gebruikskenmerken gemeenschappelijk: ze zijn verplicht groepsvormend en ze zijn niet gevoelig voor het IPP-effect (aangezien dit fenomeen beperkt is tot werkwoordconstructies met een infinitief). We onderscheiden binnen de groep van werkwoordconstructies met deelwoord drie constructionele families.

De familie van perfectumconstructies bevat twee werkwoordconstructies met een voltooid deelwoord die gespecialiseerd zijn in het uitdrukken van de voltooide werkwoordstijden. Beide subjectsgeoriënteerde constructies behoren tot de meest frequente werkwoordconstructies van het Nederlands.

De familie van de passiefconstructies bestaat uit drie constructies die gebruikt worden om het passief te markeren. Het passieve worden en zijn met passief deelwoord zijn erg frequente constructies in tegenstelling tot het semi-passieve krijgen met passief deelwoord dat heel wat minder voorkomt.

De familie van locatieve resultatieve constructies ten slotte bevat drie constructies waarbij een houdingswerkwoord gecombineerd wordt met een deelwoord. Het zijn vrij frequente constructies die resultatief aspect uitdrukken. Het is moeilijk uit te maken of het om passiefconstructies of subjectgeoriënteerde constructies gaat.

De groep van werkwoordconstructies met een infinitief is erg groot en divers. Zowel constructies met een korte als lange infinitief horen in deze groep thuis. Sommige constructionele families binnen deze groep tellen ook enkele (relatief) infrequente constructies met een deelwoord. Die deelwoordconstructies maken typisch gebruik van dezelfde groepsvormende werkwoorden als de infinitiefconstructies binnen de constructionele familie en hebben een vergelijkbare betekenis.

We onderscheiden om te beginnen de familie van modale constructies. De naam van de familie geeft aan dat alle constructies (behalve durven met infinitief) modaliteit kunnen uitdrukken. Zullen met korte infinitief heeft naast een modale betekenis ook nog een frequent gebruik als toekomstaanduider. Moeten met korte infinitief heeft ook een evidentieel gebruik. Alle modale constructies zijn verplicht groepsvormend, vertonen verplicht het IPP-effect (voor zover ze voorkomen in de voltooide tijden). De modale constructies met korte infinitief zijn opvallend frequenter dan de andere modale constructietypes. Bij de constructies met lange infinitief vertonen hoeven, durven en behoeven met lange infinitief optionele te-wegval. We rekenen ook enkele constructies met deelwoord tot de familie van modale constructies op basis van hun gemeenschappelijke groepsvormende werkwoorden en het feit dat ze modaliteit uitdrukken.

De familie van evidentiële constructies bestaat hoofdzakelijk uit constructies die evidentialiteit uitdrukken. De constructies zijn daarnaast allemaal verplicht groepsvormend en subjectgeoriënteerd.

In de generatieve literatuur gaat men ervan uit dat deze subjectgeoriënteerde constructies bovendien ook subjectverheffing vertonen. Zie 18.5.2 voor meer duiding.

Opvallend is dat evidentiële constructies niet voorkomen in de voltooide werkwoordstijden, zodat we hun gevoeligheid voor het IPP-effect niet kunnen testen.

Die afwezigheid van de voltooide werkwoordstijden heeft te maken met het hoge semantische bereik van evidentiële groepsvormende werkwoorden. Zie 18.7 voor meer discussie.

Sommige constructies zijn te weinig frequent om hun groepsvormend gebruik uit te kunnen zoeken.

De familie van aspectuele constructies brengt werkwoordconstructies samen die aspectualiteit uitdrukken. Het frequente gaan met korte infinitief kan daarnaast ook als toekomstaanduider gebruikt worden. De aspectuele constructies in deze familie zijn stuk voor stuk verplicht groepsvormend, vertonen verplicht het IPP-effect en zijn subjectgeoriënteerd. Opvallend is dat aspectuele constructies die een werkwoord van lichaamshouding combineren met een lange infinitief bijna altijd te-wegval vertonen wanneer de voorwaarden daarvoor voldaan zijn. Op die manier sluiten ze in een aantal contexten in vorm aan bij de overige aspectuele constructies met korte infinitief. Het groepsvormende werkwoord komen is het buitenbeentje in deze familie door zowel met een korte infinitief, lange infinitief als deelwoord te combineren.

De familie van objectgeoriënteerde constructies bestaat uit werkwoordconstructies waarbij het onderwerp van het hoofdwerkwoord overeenkomt met het direct object van de zin. Alle constructies in de familie zijn verplicht groepsvormend en vertonen verplicht het IPP-effect (indien het groepsvormend werkwoord een infinitief selecteert en voorkomt in de voltooide werkwoordstijd). De objectgeoriënteerde constructies zijn niet gespecialiseerd in het uitdrukken van TAME-betekenissen. Toch kunnen we binnen de grote familie van objectgeoriënteerde constructies enkele constructies samen groeperen op basis van hun overeenkomstige betekenis: laten en doen met korte infinitief drukken beide een vorm van causaliteit uit en constructies met een perceptiewerkwoord drukken zintuigelijke waarneming uit.

De familie van subject/objectgeoriënteerde constructies is een kleine constructionele familie die slechts uit twee constructies bestaat: leren en helpen met korte infinitief. Beide constructies onderscheiden zich van andere constructies door het feit dat ze zowel subjectgeoriënteerd als objectgeoriënteerd gebruikt kunnen worden. In het objectgeoriënteerde gebruik komt het onderwerp van het hoofdwerkwoord overeen met het indirect object van de zin. De constructies zijn verplicht groepsvormend en vertonen verplicht het IPP-effect.

De familie van constructies zonder IPP verenigt constructies met lange infinitief die niet gevoelig zijn voor het IPP-effect in de voltooide werkwoordstijden. Het is een relatief heterogene familie. Sommige van de constructies drukken modaliteit of aspectualiteit uit terwijl andere veeleer een lexicale betekenis hebben. We vinden er zowel subjectgeoriënteerde constructies, objectgeoriënteerde constructies als passiefconstructies. Alle constructies zonder IPP hebben met elkaar gemeen dat ze verplicht groepsvormend zijn.

De familie van constructies met optionele IPP zijn werkwoordconstructies met lange infinitief waarbij het IPP-effect niet steeds optreedt in de voltooide werkwoordstijden. Daarenboven worden deze constructies ook niet steeds groepsvormend gebruikt. Deze constructies hebben voornamelijk een lexicale betekenis, met uitzondering van het aspectuele beginnen met lange infinitief. De twee meest frequente constructies in deze familie, proberen en beginnen met lange infinitief, komen in het Belgisch-Nederlands soms voor met te-wegval.

De frequentiegegevens in de tabel staan tussen haakjes om aan te geven dat er geen systematisch onderscheid gemaakt is tussen groepsvormend en niet-groepsvormend gebruik.

De familie van constructies zonder voltooide tijden verzamelt werkwoordconstructies met lange infinitief die soms groepsvormend gebruikt worden in de onvoltooide tijden. Deze constructies zijn voornamelijk subjectgeoriënteerd en drukken uiteenlopende lexicale betekenissen uit.

De frequentiegegevens in de tabel staan tussen haakjes om aan te geven dat er geen systematisch onderscheid gemaakt is tussen groepsvormend en niet-groepsvormend gebruik.

De groep van constructies met voorzetselinfinitief bevat drie constructionele families die elk een bepaald voorzetsel combineren met een infinitief. De groep heeft relatief homogeen gebruik: alle constructies binnen deze groep zijn verplicht groepsvormend en zijn niet gevoelig voor het IPP-effect.

De familie van constructies met aan het infinitief brengt een wijde schare groepsvormende werkwoorden samen die gecombineerd wordt met een infinitief voorafgegaan door aan het. De constructies zijn voornamelijk gespecialiseerd in het uitdrukken van aspectualiteit. We vinden zowel subjectgeoriënteerde als objectgeoriënteerde constructies terug in deze familie.

De dataset van Coussé & Bouma (2022) biedt geen frequentiegegevens voor deze constructies. Hun volgorde in de tabel weerspiegelt de volgorde waarin ze besproken worden in 18.6.1

De familie van constructies met uit infinitief bestaat uit constructies waarbij het groepsvormende werkwoord (waaronder enkele modale werkwoorden) een infinitief selecteert voorafgegaan door uit. Het zijn subjectgeoriënteerde constructies die verplicht groepsvormend zijn en niet gevoelig zijn voor het IPP-effect.

De dataset van Coussé & Bouma (2022) biedt geen frequentiegegevens voor deze constructies. Hun volgorde in de tabel weerspiegelt de volgorde waarin ze besproken worden in 18.6.2

De familie van constructies met op infinitief verenigt de groepsvormende werkwoorden liggen en staan die een infinitief selecteren voorafgegaan door het voorzetsel op. Beide subjectgeoriënteerde constructies drukken aspectualiteit uit.

De dataset van Coussé & Bouma (2022) biedt geen frequentiegegevens voor deze constructies. Hun volgorde in de tabel weerspiegelt de volgorde waarin ze besproken worden in 18.6.3

Klooster 2001, Schmid 2005, Zwart 2011, Augustinus 2015