Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • DBNL
  • Taaladvies.net
  • Wikipedia
  • Google
18.5.1.12 Modale constructies met deelwoord
Sommige van de modale werkwoorden in deze paragraaf kunnen gecombineerd worden met een deelwoord in plaats van een korte of lange infinitief. Het constructietype met deelwoord komt vooral voor bij moeten, dienen en in mindere mate bij mogen, hoeven.
1aDe natuur moest beschermd, kernwapens de wereld uit.
CGN
bDaarnaast dient vermeld dat er vele initiatieven zijn van de NGO-koepel VODO (Vlaams overleg Duurzame ontwikkeling), die de milieu en de Ontwikkelingssamenwerking-NGO's bijeenbrengt.
Lassy
cJa, toch wel van mensen die zeiden van, nou, die bloemen die mogen ook wel 'ns ververst.
CGN
dOp zondag hoeft niet gewerkt, evenmin op de feestdagen, met name Nieuwjaar, Pasen, Hemelvaart, Pinksteren, 21 juli, OLV Hemelvaart, Allerheiligen, 11 november en Kerstdag.
Lassy
De constructies met deelwoord hebben een modale betekenis die overeenkomt met die van de parallelle constructies met een infinitief. Daarenboven hebben de deelwoordconstructies een passieve betekenis die expliciet gemaakt kan worden door het toevoegen (te) worden, zoals in (2a-2d).
2aDe natuur moest beschermd worden.
bDaarnaast dient vermeld te worden dat er vele initiatieven zijn.
cNou, die bloemen die mogen ook wel 'ns ververst worden.
dOp zondag hoeft niet gewerkt te worden.
Omgekeerd is het niet zo dat drieledige modaal-passieve werkwoordconstructies van het type in (2a-2d) altijd gereduceerd kunnen worden tot een tweeledige constructie met een passief deelwoord.
Zie Ellips van worden hieronder.
 Bovendien verschillen beide constructietypes van elkaar door het feit dat enkel bij drieledige constructies het handelend voorwerp uitgedrukt kan worden.
De tweeledige modaal-passieve constructies met deelwoord hebben vaak een kernachtig karakter. Een bijzonderheid is dat het constructietype vooral in onafhankelijke zinnen (met vóór-pv) gebruikt wordt. Dat maakt het moeilijk om te controleren of de constructie groepsvormend gebruikt wordt.
Ellips van worden?
Tabel 1. Frequentie van modaal-passieve constructies met deelwoord
Verdieping
Ellips van worden?
ANS2 (1997: 18.5.2.3.ii) gaat ervan uit dat de tweeledige modaal-passieve constructie met een deelwoord een elliptische variant is van een drieledige constructie waarbij worden niet uitgedrukt is. De SoD (2015: 992-993) draagt enkele structurele argumenten aan tegen deze analyse. Een bijkomend argument tegen de ellipshypothese is dat er geen één-op-één relatie bestaat tussen drieledige modaal-passieve constructies met worden en tweeledige zonder worden. in corpusmateriaal. Zie Tabel 1.
Cijfers gebaseerd op de data van Coussé & Bouma (2022)
Tabel 1. Frequentie van modaal-passieve constructies met deelwoord
deelwoord worden deelwoord
kunnen 836
moeten 8 692
zullen 516
mogen 2 158
dienen 3 68
hoeven 1 19
willen 13
behoeven 2
behoren 1
Literatuur
Kern 1930, Barbiers 1995
SoD 2015: 991-992
Verder lezen
Literatuur
    Interessante links
    ANS
    Taaladvies
    Dagenta
    Taalportaal
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Evie Coussé juli 2022
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997 18.5.1.12,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/02/01/12/body.html;
    Interessante links