Zijn wordt frequent met een lange infinitief gecombineerd in zinnen zoals (1a-1e).

Het geïmpliceerd onderwerp van de infinitief is niet uitgedrukt in dergelijke zinnen. Het geïmpliceerd lijdend voorwerp van de infinitief correspondeert met het onderwerp van de zin (onderstreept). We hebben met andere woorden te maken met een perspectiefomkering zoals bij een gewone passiefconstructie. 20

Merk op dat zijn met lange infinitief en de passiefconstructies zijn met passief deelwoord ook hetzelfde groepsvormend werkwoord delen.

Het onderwerp van de infinitief kan expliciet gemaakt worden door een bepaling (onderstreept) voorafgegaan door voor (2a) of door (2b).

Doorgaans heeft het geïmpliceerd onderwerp van de infinitief een vage referentie die omschreven kan worden als ‘mensen in het algemeen’.

Op die manier vormt de constructie een uitstekend retorisch instrument om de eigen subjectieve mening te presenteren als een algemene geldende uitspraak. Zie Backus & Mos (2011) en Fortuin (2016) voor het oordelende karakter van de spreker op de achtergrond.

Die eigenschap deelt zijn met lange infinitief met zinnen die het onpersoonlijke voornaamwoord men of je als onderwerp hebben 5.2.9.2. De betekenisverwantschap van zijn met lange infinitief met de passief en de onpersoonlijke constructie kan geïllustreerd worden in de geconstrueerde zinnen (3a-3b).

Beide zinnen leggen bloot dat zijn met een lange infinitief naast een passieve, onpersoonlijke betekenis ook een modale betekenis heeft die in (3a-3b) expliciet gemaakt wordt met het modale hulpwerkwoord kunnen. De constructie wordt daarom ook wel een modale passief genoemd. Zijn met lange infinitief drukt meestal mogelijkheid maar soms ook noodzaak uit.

In de taalzorgliteratuur wordt soms opgemerkt dat de noodzaakbetekenis meer voorkomt in het Belgisch-Nederlands in vergelijking met het Nederlands-Nederlands. Diepeveen et al. (2006) vinden echter geen verschil in gebruik en aanvaardbaarheid van die betekenis bij sprekers van beide variëteiten.

Tabel 1 toont dat zijn met een lange infinitief vooral voorkomt met overgankelijke werkwoorden, net zoals een gewone passief.

De cijfers gelden voor tweeledige werkwoordgroepen in de dataset van Coussé & Bouma (2022). De tokenfrequentie geeft het totale aantal werkwoordconstructies weer. De typefrequentie staat voor het aantal verschillende infinitieven in die werkwoordconstructies. Zie ook Boogaart (2006: 39, 41) en Backus & Mos (2011: 175) voor gelijksoortige corpusdata.

De frequentste collocaties werden al in (1a-1d) geïllustreerd. Het collocationele patroon met te doen komt vaak voor in vaste uitdrukkingen, zoals het is niet meer te doen in (1c).

Zijn met lange infinitief is verplicht groepsvormend en vormt een ononderbroken groep aan het einde van de bijzin (4a-4c) en in de hoofdzin (4d).

In tweeledige eindgroepen domineert de volgorde met lange infinitief vooraan (4a) maar ook de alternatieve volgorde komt voor (4b).

In de dataset van Coussé & Bouma (2022) komt de volgorde met infinitief achteraan 15 op 139 keer (11%) voor in tweeledige werkwoordgroepen in de bijzin.

De constructie is niet gevoelig voor het IPP-effect, zoals geïllustreerd in (4c).

Verhasselt 1970, Vandeweghe 1978, Hoekstra & Moortgat 1979, Bennis 1990, Sassen 1990, Boogaart 2006, Diepeveen et al. 2006, Backus & Mos 2011, Fortuin 2016