Voor de beschrijving van de woordvolgorde in de linkerhelft van het middenstuk is het zinvol onderscheid te maken tussen zinnen met neutrale beklemtoning en zinnen waarin de accentuering hiervan afwijkt. In zinnen met een neutrale beklemtoning valt het belangrijkste zinsaccent op het zinsdeel vlak voor of vlak achter de tweede pool:

In (1a) valt het belangrijkste zinsaccent vlak voor de tweede pool op aan werknemers, een prepositioneel indirect object (hier: meewerkend voorwerp). Als een zin gebruik maakt van de laatste zinsplaats, zoals in (1b), valt het belangrijkste zinsaccent achter de tweede pool. Net als elders in dit hoofdstuk wordt in (1) het zinsdeel met het belangrijkste zinsaccent omsloten door accolades en voorzien van een accent op de zwaarst beklemtoonde lettergreep. Hoewel dit niet steeds expliciet zal worden weergegeven, hebben alle voorbeeldzinnen in deze sectie een neutrale beklemtoning als in (1). De te bespreken woordvolgorderegels gelden in ieder geval voor deze zinnen. De volgende sectie beschrijft in welke gevallen van die regels wordt afgeweken in zinnen met een niet-neutrale beklemtoning.

Verplicht aanwezige zinsdelen zoals subject (onderwerp), direct object (lijdend voorwerp) en indirect object in de vorm van een gereduceerd voornaamwoord staan altijd links in het middenstuk. De referent van zo'n zinsdeel wordt meestal bekend verondersteld bij de hoorder of lezer, waardoor de plaatsing in overeenstemming is met het links-rechtsprincipe. Zoals reeds beschreven in [21.2] De eerste pool en wat daarbij aansluit, sluiten gereduceerde vormen direct aan bij de eerste pool. Als het subject zelf geen gereduceerde vorm is, moet het in het middenstuk tussen de eerste pool en de gereduceerde vormen in staan:

De voorbeelden in (2) laten zien dat het subject in aanwezigheid van gereduceerde objectsvormen als 'm en 'r direct op de eerste pool volgt, tenzij het op de eerste zinsplaats staat (2c). Anders dan in de nieuwszinnen uit [21.5.1] kan het subject in dit soort zinnen niet in de rechterhelft van het middenstuk staan, wat neer zou komen op een positie rechts van een zinsbepaling zoals naar verluidt in (2d). De onderlinge volgorde van de gereduceerde vormen verschilt overigens van die van subject en objecten in de rechterhelft van het middenstuk. Bij de gereduceerde vormen gaat het direct object vooraf aan het indirect object, wat bij alle andere vormen precies omgekeerd is. Dit wordt duidelijk in de voorbeelden in (3):

Volle voornaamwoorden worden, met uitzondering van onbepaalde vormen zoals iemand en iets, bij voorkeur links in het middenstuk geplaatst. De onderlinge volgorde van subject, indirect object en direct object is identiek aan die in de rechterhelft van het middenstuk: haar die in (3c) heeft dezelfde volgorde als zijn trouwste werknemer een helikopter in (3a).De volgende zinnen demonstreren dat volle voornaamwoorden volgen op eventuele gereduceerde vormen:

Dit betekent dat een gereduceerd direct object vooraf kan gaan aan een volle vorm met de functie van indirect object ('m haar in (4a)). Andersom kan een gereduceerd indirect object voorafgaan aan een volle vorm met de functie van direct object ('r die in (4b)).

De zinnen in (3) suggereren nog iets anders, namelijk dat het direct object alleen links in het middenstuk (dus links van een zinsbepaling) staat als ook het indirect object daar staat (3c), en dat het indirect object alleen links in het middenstuk staat als ook het subject zich daar ophoudt (3b). De voorbeelden in (4) bevestigen dit:

De voorbeelden in (5b) en (5e) laten zien dat ook een bepaalde substantivische constituent als subject of object links in het middenstuk kan staan. Dit gebeurt wanneer zo'n zinsdeel bekende informatie vertegenwoordigt:

De voorbeelden in (6a-b) laten zien dat wanneer z'n helikopter tot de informatieve kern van de zin behoort, dat zinsdeel in de rechterhelft van het middenstuk staat. Het neemt bij voorkeur een positie links van de gezegdebepaling tijdens een conferentie in (6b). De omgekeerde volgorde (6a) is ook mogelijk, maar alleen met een contrastief accent op z'n helikopter. Vertegenwoordigt de helikopter juist bekende informatie, zoals in de context van (6c), dan staat z'n helikopter bij voorkeur tussen de zinsbepalingen gisteren en vermoedelijk. Het object kan ook verder naar links staan, zoals in (6d), maar dat kan alleen met een (licht) zinsaccent op gisteren. Bij volle voornaamwoorden geldt precies het omgekeerde: de positie links van gisteren is mogelijk bij neutrale beklemtoning; bij plaatsing rechts van de zinsbepaling moet het voornaamwoord zelf sterk worden beklemtoond (6d-e).

Onbepaalde substantivische constituenten komen in neutraal beklemtoonde zinnen niet voor in de linkerhelft van het middenstuk. Wel kunnen ze, net als de bepaalde constituent in (6b), makkelijk links staan van een (gezegde)bepaling van plaats of tijd:

De voorbeelden in (7) demonstreren de beide plaatsingsmogelijkheden. Het direct object is het meest prominente zinsdeel in (7a), en in (7b) is dat de gezegdebepaling van tijd. Dit correspondeert met het hoofdaccent in de zin, dat vlak voor de tweede pool valt. De voorbeelden in (7c-d) laten zien dat het direct object wel links van een plaatsbepaling kan staan, maar dat dit bijvoorbeeld niet mogelijk is bij een bepaling van volitie. Daar moet de beklemtoning afwijken om de zin acceptabel te maken: een helikopter krijgt speciale nadruk (zie ook de voorbeelden in (11)).

Op basis van deze voorbeelden kan de linkerhelft van het middenstuk schematisch als volgt worden weergegeven:

Dit schema gaat uit van een neutrale beklemtoning en geeft aan welke positie verschillende zinsdelen, afhankelijk van hun verschijningsvorm, links van eventuele zinsbepalingen innemen. De laatstgenoemde zinsdelen markeren de grens tussen de linkerkant en de rechterkant van het middenstuk. Ervan uitgaande dat het subject niet op de eerste zinsplaats staat, staat dat zinsdeel uiterst links in het middenstuk. Het kan daar alle denkbare vormen aannemen en wordt direct gevolgd door gereduceerde voornaamwoorden in objectsfunctie, als de zin die bevat. Eventuele volle voornaamwoorden in objectsfunctie en aanwijzende bijwoorden zoals toen, volgen hier (bij voorkeur) weer op. Bepaalde substantivische constituenten in de vorm van subject of objecten staan (bij voorkeur) tussen eventuele zinsbepalingen in. De onderlinge volgorde van subject en objecten blijft bij dit alles behouden. Dat houdt bijvoorbeeld in dat de zin geen voornaamwoordelijke objecten kan bevatten als het subject tussen de zinsbepalingen staat. Als het indirect object tussen de zinsbepalingen in staat, kan er wel een gereduceerde subjectsvorm zijn, maar geen gereduceerd direct object, enzovoort.

In zinnen met een niet-handelend subject en een indirect object, zoals in (8), is er soms variatie op de onderlinge volgorde van subject en indirect object in de vorm van volle voornaamwoorden of substantivische nominale constituenten:

Deze voorbeelden laten zien dat een indirect object, Emma of haar, in de linkerhelft van het middenstuk vooraf kan gaan aan het subject van een werkwoord als bevallen (7a) of van een passiefconstructie (7b). De omgekeerde volgorde, zoals gedemonstreerd door (7b/d), is uiteraard ook mogelijk. De beklemtoning is bij beide zinnen neutraal.

Over volle voornaamwoorden is in de voorgaande sectie gezegd dat ze bij voorkeur links van alle zinsbepalingen staan (zie de voorbeelden in (3). Dit impliceert dat ze ook elders kunnen staan, bijvoorbeeld tussen de zinsbepalingen. De volgende zinnen bevestigen dit:

Alle voorbeelden in (8) hebben een afwijkende beklemtoning, opgeroepen door de contrastieve context. Het hoofdaccent valt niet vlak voor (of vlak na) de tweede pool, maar steeds op een zinsdeel links van de gezegdebepaling met lichte tegenzin. De voornaamwoorden hij, haar en die kunnen tussen de modale zinsbepaling vermoedelijk/ogenschijnlijk en de gezegdebepaling in staan. Ze moeten daar ofwel zelf beklemtoond worden, zoals in (8a/b/d), ofwel direct rechts van een ander beklemtoond zinsdeel staan, zoals in (8c/e). Dat andere zinsdeel kan een bepaalde niet-voornaamwoordelijke constituent zijn, zoals zijn trouwste werknemer. Het beklemtoonde zinsdeel kan worden gecombineerd met een focuspartikel zoals zelfs of alleen: (Emma zei) |dat| vermoedelijk de directeur van een grote multinational {zelfs háár} met lichte tegenzin een helikopter |gegeven had|, (in plaats van haar vriendín). Dat de voornaamwoorden in kwestie ook tussen zinsbepalingen in kunnen staan, wordt bevestigd door varianten van deze zinnen die een zinsbepaling van perspectief bevatten. Ook het contrastief beklemtoonde zinsdeel kan dan tussen de twee zinsbepalingen in staan:

Het voorbeeld in (10b) laat zien dat focuspartikels soms op de te beklemtonen constituent kunnen volgen.

Over onbepaalde constituenten is in (7) gezegd dat ze bij neutrale beklemtoning in ieder geval rechts, maar in sommige gevallen ook links van een gezegdebepaling kunnen staan. Met nadruk is dat laatste zeker ook mogelijk, maar dat heeft altijd een semantisch effect:

De meest voor de hand liggende interpretatie van (10a) is dat er ieder jaar een andere persoon wordt aangesteld voor het organiseren van de kermis. Het voorbeeld in (10b), daarentegen, impliceert dat er een specifieke persoon is die ieder jaar wordt aangesteld. Het onbepaald voornaamwoord iemand draagt in die zin het belangrijkste zinsaccent en staat links van ieder jaar. Hetzelfde effect speelt in (10e-f): in (10e) zullen er om het jaar twee andere helikopters worden gereviseerd, terwijl er in (10e) twee specifieke helikopters ieder jaar opnieuw zullen worden gereviseerd. Met andere woorden: indefiniete constituenten kunnen alleen niet-specifiek zijn als ze op hun basispositie staan, oftewel rechts van eventuele gezegdebepalingen. Links daarvan krijgen ze een specifieke interpretatie. Bij deze afwijkende plaatsing hoort afwijkende beklemtoning. In (10d) krijgt kermiswethouder een categoriale betekenis: tenzij een als één wordt gelezen, lijkt de zin uit te drukken wat er in deze stad met kermiswethouders in het algemeen gebeurt. Alle voorbeelden in (10) met afwijkende beklemtoning kunnen overigens ook in contrastieve contexten dienst doen, bijvoorbeeld wanneer er in plaats van een organisatie een enkele persoon verantwoordelijk is voor de kermis, of wanneer er eerder sprake was van het reviseren van één helikopter per jaar in plaats van twee.

De voorbeelden in (12) geven een heel ander voorbeeld van afwijkende beklemtoning:

Zogenaamde echovragen herhalen een (deel van een) zin en vervangen het zinsdeel dat niet goed verstaan is of waar de hoorder verbaasd over is door een vragend (voornaam)woord. Normaliter staan zulke woorden op de eerste zinsplaats, maar met speciale nadruk kunnen ze dus ook in het middenstuk of op de laatste zinsplaats staan, zoals uit de voorbeelden in (12) blijkt. Een vragend voornaamwoord heeft, net als andere voornaamwoorden, wel de neiging verder naar links te staan dan niet-voornaamwoordelijke constituenten. In (12e) is waar dan ook gesplitst van de adpositie voor verderop in het middenstuk.

Bij alle tot nu toe gegeven voorbeelden bleef de onderlinge volgorde van subject en objecten grotendeels intact. Bij de volgende zinnen ligt dat anders:

In deze zinnen ligt het belangrijkste zinsaccent op het subject, te weten zelfs jij en alleen een echte taalkundige. Daar waar het subject het direct object volgt, dat wil zeggen in (9a/c), krijgt dat direct object een tweede zinsaccent (weergegeven met accenttekens op de beklemtoonde lettergreep). Hiermee wordt de inhoud van de rest van de zin expliciet betrokken op dit specifieke object, te weten de mijne en dit probleem. Dit accent, en daarmee het expliciet centraal stellen van het direct object, is afwezig in (9b/d), waar de gebruikelijke onderlinge volgorde van subject en direct object van toepassing is.

Het hier beschreven effect wordt in bijvoorbeeld (Broekhuis et al. 2015) omschreven als contrastieve topic en contrastieve focus. Het subject staat is in deze zinnen contrastief gefocust, terwijl het zinsdeel dat eraan vooraf gaat als contrastief topic dienst doet. Los van de accenturering speelt ook intonatie een rol: beide accenten verschillen van elkaar in zinsmelodie.

Volgens dit patroon kan zowat ieder zinsdeel dat onderwerp van gesprek zou kunnen zijn voorafgaan aan het subject. Enkele voorbeelden zijn:

in deze voorbeelden wordt het subject voorafgegaan door respectievelijk een voorzetselobject (14a), een voornaamwoordelijk bijwoord (14b) en een bijwoordelijke bepaling (14c). De beklemtoonde zinsdelen lijken zich tussen de zinsbepalingen op te houden, al is moeilijk vast te stellen waar precies:

De voorbeelden in (13a-b) laten zien dat beide beklemtoonde zinsdelen door een zinsbepaling kunnen worden voorafgegaan. In (13c) staat mogelijk zelfs tussen de beklemtoonde zinsdelen in.