Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • DBNL
  • Taaladvies.net
  • Wikipedia
  • Google
18.5.2.2 Lijken, blijken, schijnen met voltooid deelwoord
Lijken en meer zelden blijken, schijnen worden soms gecombineerd met een voltooid deelwoord, zoals geïllustreerd in (1a-1d). Deze weinig frequente subjectgeoriënteerde werkwoordcombinaties drukken evidentialiteit uit. We verwijzen naar 18.5.2.1 voor een meer diepgaande bespreking van verschillende soorten evidentiële betekenissen bij blijken, lijken en schijnen. We vinden ze vooral terug in de schrijftaal.
1aSerena lijkt aangeslagen, en verliest het spel, de set, en de match.
bDe dagen van dit traditionele bankmodel lijken geteld.
cVijftien kilometer ten zuiden van Neufchateau blijkt een brandstoftrein door de Duitse luchtmacht in brand geschoten.
dDe activiteit van de cellen bleek gerelateerd aan de mate van gelijkenis tussen een gepresenteerde vorm en een voor de aap optimale versie daarvan.
De groepsvormende status van deze werkwoordcombinaties is onzeker. Deze combinaties komen vooral als tweeledige werkwoordgroep voor in de hoofdzin waardoor het moeilijk is om te achterhalen of ze een werkwoordelijke eindgroep vormen. Het geconstrueerde voorbeeld in (2) laat zien dat het voltooid deelwoord en het evidentiële werkwoord samen voorkomen aan het einde van de zin, wat kan wijzen op groepsvorming.
2De kampcommandant werd veroordeeld omdat de gevangenen systematisch uitgehongerd bleken.
ANS 961
De volgorde in die werkwoordreeks lijkt echter beperkt te zijn tot een vooropgeplaatst voltooid deelwoord. Die vaste woordvolgorde wijst erop dat het voltooid deelwoord een predicatief gebruikt adjectief is dat vlak vóór de tweede pool staat.
Zie de inleidende paragraaf van 18.4 voor de rol van woordvolgorde bij werkwoordconstructies met deelwoord.
 Blijken, lijken en schijnen zijn volgens die analyse koppelwerkwoorden en vormen aldus geen werkwoordelijke eindgroep.
Groepsvormende status
Verdieping
Groepsvormende status
De meningen in de literatuur lopen uiteen over de groepsvormende status van lijken, blijken en schijnen met een voltooid deelwoord. Vliegen (2011) rekent ze in zijn corpusonderzoek bij de groepsvormende infinitiefconstructies terwijl Mortelmans (2016, 2017) ze als koppelwerkwoordconstructies classificeert. Deze artikelen gaan echter niet dieper op de kwestie in. De SoD (2015) gaat voor een analyse als koppelwerkwoordconstructie op basis van argumenten die grotendeels sporen met die hierboven.
Ellips van te zijn
Verdieping
Ellips van te zijn
ANS2 argumenteert dat het voltooid deelwoord in bovenstaande werkwoordcombinaties slechts schijnbaar met het evidentiële werkwoord verbonden is en eigenlijk afhangt van een niet-uitgedrukte infinitief te zijn met de functie van een hulpwerkwoord van tijd. Het is inderdaad zo dat de evidentiële werkwoorden (vooral lijken maar ook in mindere mate blijken en schijnen) voorkomen met de lange infinitief te zijn plus een voltooid deelwoord, zoals in (ia-ie).
iaDe eerste kant van de elpee lijkt zeker onder invloed door de artistieke strapatsen van The Beatles tot stand te zijn gekomen.
bMaar het is lastig, want ook nu weer leek de operatie te zijn verraden.
cCampinggasten hebben nog geprobeerd te reanimeren, maar bij aankomst in het ziekenhuis bleken de meisjes te zijn overleden.
dDe tragische brand Eindhoven waarbij het afgelopen weekend twee broertjes van 8 en 14 jaar om het leven kwamen blijkt te zijn aangestoken.
eEn de ouwe baas zelf dat schijnt ook inderdaad een aardige man geweest te zijn.
De lange infinitief te zijn vormt hier zowel een perfectumconstructie met een voltooid deelwoord (ia, ic, ie) als een passiefconstructie met een passief deelwoord (ib, id). Het is niet altijd mogelijk om te zijn in dergelijke authentieke corpusvoorbeelden zomaar weg te laten, zoals de aangepaste zinnen (iia-iie) illustreren.
iiaDe elpee lijkt onder invloed van The Beatles tot stand gekomen.twijfelachtig
bNu weer leek de operatie verraden.twijfelachtig
cBij aankomst in het ziekenhuis bleken de meisjes overleden.
dDe tragische brand Eindhoven blijkt aangestoken.
eDat schijnt ook inderdaad een aardige man geweest.uitgesloten
Die observatie wijst erop dat de werkwoordcombinaties met en zonder te zijn afzonderlijke constructietypes zijn met elk hun eigen distributie en collocationele voorkeuren (al is hier meer onderzoek naar nodig).
Literatuur
Vliegen 2011, 2019, Van Boogaert & Colleman 2013, Mortelmans 2016, 2017
Verder lezen
Literatuur
    Interessante links
    ANS
    Taaladvies
    Dagenta
    Taalportaal
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Evie Coussé juli 2022
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997 18.5.2.3,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/02/03/body.html;
    Interessante links