Hebben met lange infinitief is een frequente subjectgeoriënteerde constructie die gebruikt wordt met uiteenlopende betekenissen, zoals geïllustreerd in zinnen (1a-1d).

De constructie drukt om te beginnen modale betekenisnuances uit zoals behoefte, noodzaak of verplichting, geïllustreerd in (1a-1b). Op die manier sluit de constructie in betekenis aan bij modale constructies met moeten, hoeven en kunnen.

Sommige traditionele grammatica’s rekenen daarom hebben met een lange infinitief tot de modale hulpwerkwoorden.

Daarnaast wordt de constructie ook met een meer letterlijke betekenis gebruikt, waarbij het onderwerp van de zin het lijdend voorwerp ter beschikking heeft om de handeling in de infinitief uit te voeren, zoals in (1c-1d).

Met ‘ter beschikking hebben’ doelen we op de betekenis van hebben die in het Woordenboek der Nederlandsche Taal omschreven staat als “Door hebben wordt aangeduid, dikwijls ook wel tevens de eigendom, doch hoofdzakelijk: het voorzien zijn van iets (of iemand) om er gebruik van te kunnen maken, nut of profijt van te genieten, er over te kunnen beschikken enz.” Merk op dat hebben met korte infinitief een vergelijkbare betekenis heeft.

Ten slotte wordt de constructie frequent in vaste uitdrukkingen gebruikt, zoals in (1e).

De constructie heeft een eigen voorkeur voor bepaalde werkwoorden, zoals blijkt uit Tabel 1.

De cijfers gelden voor tweeledige werkwoordgroepen in de dataset van Coussé & Bouma (2022). De tokenfrequentie geeft het totale aantal werkwoordconstructies weer. De typefrequentie staat voor het aantal verschillende infinitieven in die werkwoordconstructies.

De constructie wordt bijzonder frequent gebruikt met te maken. Bijna al deze gevallen zijn op rekening te schrijven van de vaste uitdrukking te maken hebben met iets ‘verband houden’, zoals in (2a). Ook pakken komt voor in de vaste uitdrukkingen het te pakken hebben ‘in een ongewone toestand (ziekte, emotie) raken’, geïllustreerd in (2b).

De andere infinitieven lijken dan weer samen te hangen met de modale dan wel letterlijke betekenis van de constructie. Constructies mette danken, te lijden, te klagen, te kampen worden met de modale betekenis gebruikt, zoals in (3a-3d). Opvallend is dat lijden, klagen en kampen met een voorzetselvoorwerp (onderstreept) gecombineerd worden in de plaats van een gewoon lijdend voorwerp.

Constructies met te doen, te bieden, te vertellen en te melden worden dan weer met de letterlijke betekenis van ‘ter beschikking hebben’ gebruikt, zoals geïllustreerd in (4a-4d). Het lijdend voorwerp (onderstreept) in dergelijke zinnen drukt vaak een hoeveelheid uit.

Hebben met lange infinitief is verplicht groepsvormend. De constructie vormt een werkwoordelijke eindgroep in bijzinnen (5a-5c) en de hoofdzin (5d).

In tweeledige eindgroepen overweegt de volgorde met vooropgeplaatste infinitief sterk.

In de dataset van Coussé & Bouma (2022) komt de volgorde met infinitief achteraan slechts 2 op 121 keer (2%) voor in tweeledige werkwoordgroepen in de bijzin.

De constructie is niet gevoelig voor het IPP-effect, zoals blijkt uit (5c).

Vandeweghe 1978