ANS | 18.5.8 Constructies zonder voltooide werkwoordstijden

18.5.8 Constructies zonder voltooide werkwoordstijden

Deze paragraaf verzamelt een tiental werkwoordconstructies met lange infinitief die soms groepsvormend gebruikt worden in de onvoltooide werkwoordtijden. Het gaat om besluiten, beweren, denken, eisen, geloven, hopen, verlangen, verzuimen, vrezen, zeggen met lange infinitief.

Het groepsvormend gebruik van deze werkwoordconstructies komt slechts een paar keer voor in de dataset van Coussé & Bouma (2022). Dat heeft deels te maken met het feit dat sommige van deze constructies erg infrequent zijn (eisen, hopen, verlangen, verzuimen met een lange infinitief komt geen enkele keer voor in de dataset) maar ook dat groepsvormend gebruik enkel aangetoond kan worden in zinnen met een werkwoordelijke eindgroep. We illustreren het groepsvormend gebruik van deze constructies daarom met de geconstrueerde voorbeelden uit de ANS2, behalve bij denken.

1aAls de koningin het ontslag van het kabinet |besluit te aanvaarden|, moeten er nieuwe verkiezingen komen.

bIk hoor dat hij er niets van |beweert te weten|.

cNu weet ik dus ook hoe groot en sterk of slim je ook |denkt te zijn|, het kan ook jou overkomen.

Lassy WR-P-P-C-0000000047

dToen hij de kraanvogels |eiste te mogen fotograferen|, werd dat geweigerd.

eMen zegt dat zij die taak |gelooft te kunnen volbrengen|.

fHet spreekt vanzelf dat ze het |hopen te overleven|.

gDe directeur zei dat hij haar |verlangde te spreken|.

hHij dacht dat ik de olie |verzuimde te verversen|.

iAangezien ik haar daar |vreesde te zullen ontmoeten|, ben ik nooit meer naar een concert gegaan.

jHoewel hij het geld op de bank |zegt te hebben|, moet ik dat eerst nog zien.

kToen hij haar voor de tweede keer de rommel |zei op te ruimen|, werd ze kwaad.

De werkwoordconstructies zijn meestal subjectgeoriënteerd, behalve zeggen met lange infinitief in de betekenis ‘opdragen’ in (1l) waar we te maken hebben met een objectgeoriënteerde constructie.

Het meer frequente patroon is waarbij dezelfde constructies met een lange infinitief niet-groepsvormend zijn gebruikt. We geven hier enkele corpusvoorbeelden van de meeste frequente werkwoorden.

De corpusvoorbeelden komen uit de dataset van Coussé & Bouma (2022).

2aDe diplomatieke spanningen lopen zo hoog op dat Steve Stevaert (SP.A), Vlaams minister voor Mobiliteit, donderdagavond besluit het geplande overleg over de verdieping van de Schelde en de IJzeren Rijn helemaal af te blazen.

bHaar optreden was niet geheel onomstreden, omdat ze beweerde zestien jaar oud te zijn terwijl ze in werkelijkheid 13 jaar oud was.

cJacob had het gevoel dat hij een plens water in z'n gezicht kreeg net nu hij dacht een goede indruk te maken.

dABN Amro is de eerste grote onderneming die nu openlijk zegt dat doel na te streven.

Een enkele keer worden de genoemde werkwoordconstructies ook groepsvormend gebruikt in de voltooide werkwoordstijden.

Het corpusmateriaal van Coussé & Bouma (2022) bevat slechts enkele observaties van het perfectum bij denken en zeggen die niet-groepsvormend (dus zonder IPP) gebruikt zijn.

In dat geval blijft het IPP-effect uit.

In de literatuur wordt soms aangegeven dat denken, hopen en vrezen met (optionele) IPP kunnen voorkomen (Augustinus 2015: 14, SoD 2015: 871-872).

We hebben met andere woorden te maken met de derde constructie.

Dit gebruik is zo zeldzaam dat we het moeten illustreren met een geconstrueerd voorbeeld uit ANS2.

3aHij dacht dat ik de olie |verzuimd had te verversen|.

Overige werkwoorden

Verdieping

Overige werkwoorden

De lijst met niet-verplicht groepsvormende werkwoorden (al dan niet met voltooide tijden) kan nog verder aangevuld worden. ANS2 vermeldt dat de synoniemen bevelen/gebieden/gelasten, het tegengestelde daarvan, verbieden, en de werkwoorden verklaren en vragen voor sommige taalgebruikers groepsvormend gebruikt kunnen worden met een lange infinitief. Het gaat echter om erg zeldzaam gebruik dat moeilijk te documenteren is met corpusmateriaal. Die gevallen kunnen nog aangevuld worden met de werkwoorden opgelijst in de SoD (2015: 871-872) in categorie I en II. We verwijzen naar de SoD (2015) voor een diepere analyse van de relatie tussen groepsvormend gebruik en de afwezigheid van het IPP-effect bij deze werkwoorden.

Literatuur

Pardoen 1986

Verder lezen

ANS

Taaladvies

Dagenta

Taalportaal

versie	redacteur(en)	datum	opmerkingen
3.0	Evie Coussé	juli 2022
2.1		januari 2019	Automatische conversie van ANS 2.0
2.0	W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn	1997	18.5.4.18,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/04/18/body.html;

Woordenboeken

Corpora en lexica

Overige bronnen