In [21.1.1] Het polaire principe is de plaats vlak vóór de voor-pv, maar na een eventuele aanloop, aangeduid als de eerste zinsplaats. Het schema met de abstracte plaatsen van de Nederlandse zin wordt hieronder ingevuld met twee concrete zinnen:

Zinnen van zinstype 1a hebben twee vaste kenmerken: de persoonsvorm (pv) staat in de eerste pool en de eerste zinsplaats wordt bezet door een (deel van een) zinsdeel. Grofweg zijn er twee subtypen: mededelende zinnen (het eerste voorbeeld in het schema) en vraagwoordvragen (het tweede voorbeeld). Mededelende zinnen vertonen de meeste variatie met betrekking tot de eerste zinsplaats: vrijwel ieder denkbaar zinsdeel kan die plaats bezetten. Zo heeft het voorbeeld uit het schema varianten als er |staat| vanavond biryani op het menu |Ø|, op het menu |staat| vanavond biryani |Ø| en biryani |staat| (er) vanavond op het menu |Ø|. Deze variatie wordt besproken in de volgende deelparagrafen. In vraagwoordvragen ontbreekt dergelijke variatie: in het tweede voorbeeld moet het vraagwoord hoe de eerste zinsplaats innemen. De huidige sectie richt zich volledig op dit subtype.

Vragende (voornaam)woorden staan, evenals uitroepende voornaamwoorden, verplicht op de eerste zinsplaats. Vragende (voornaam)woorden bijna elk denkbaar zinsdeel vertegenwoordigen:

Deze voorbeelden bevragen achtereenvolgens het subject (onderwerp, (3a)), direct object (lijdend voorwerp, (3b)), indirect object (meewerkend voorwerp et cetera, (3c)), voorzetselobject (voorzetselvoorwerp, (3d)), een bijwoordelijke bepaling (3e) en enkele inherente zinsdelen (4f-g). Het zinsdeel op de eerste zinsplaats kan uit een vragend (voornaam)woord bestaan of uit een constituent die zo'n woord bevat. Zo wordt in (3c) de determinator van vriendin bevraagd en gaat het in (3d) zelfs om de determinator van gast, wat een nabepaling is bij problemen, wat op zijn beurt weer complement is van het voorzetsel naar. In alle gevallen geeft de plaatsing van het te bevragen zinsdeel, samen met een bepaalde zinsintonatie, uitdrukking aan het feit dat de spreker (of schrijver) een vraag stelt over de identiteit van het zinsdeel op de eerste zinsplaats, of van onderdeel binnen dat zinsdeel.

Een taalgebruiker kan meer dan één zinsdeel willen bevragen. In dat geval is er sprake van een meervoudige vraag:

De eerste zinsplaats biedt slechts ruimte aan één constituent met een vragend (voornaam)woord. De voorbeelden suggereren dat bij keuze tussen subject en direct object, het subject op de eerste zinsplaats staat (4a). Een bevraagd indirect object kan op de eerste zinsplaats staan ten koste van een bevraagd direct object (4b), tenzij het om een prepositioneel indirect object gaat (4c). Een direct object krijgt de voorkeur krijgt boven een voorzetselobject (4d). Deze voorkeuren weerspiegelen de basisvolgorde van de zinsdelen in het middenstuk. Die basisvolgorde kan onder bepaalde omstandigheden worden doorbroken, wat waarschijnlijk verklaart dat bijwoordelijke bepalingen zowel door een object kunnen worden gepasseerd (5e) als dat ze zelf een object kunnen passeren, zoals in wanneer |wil| je wat op tafel |zetten|?

(Broekhuis et al. 2015) merken op dat sprekers soms verschillende oordelen hebben over de superioriteit van zinsdelen bij meervoudige vragen. Zo zouden de beschreven tendenzen minder duidelijk worden bij morfologisch complexe zinsdelen (welke gast in plaats van wie, et cetera). Meer onderzoek is nodig om hier definitievere uitspraken over te kunnen doen.

Zinnen met een uitroepend voornaamwoord zijn uitroepende zinnen. Deze zinnen hebben met vraagwoordvragen gemeen dat het element op de eerste zinsplaats altijd een uitroepend voornaamwoord is of een zinsdeel dat zo'n woord bevat. Ook hier komen vrijwel alle zinsdelen in aanmerking, al komt inbedding van het type wiens vriendin of over de problemen van welke gast, zoals besproken in (3) hier niet voor:

In deze voorbeelden is te zien dat het uitroepend voornaamwoord steeds deel uitmaakt van een adjectivische of nominale constituent. De betekenis kan de hoeveelheid of het aantal van het substantief benadrukken (gerechten in (5a)). In andere gevallen wordt de intensiviteit van een adjectief benadrukt (voortreffelijk in (5e)) of een bepaalde eigenschap van een substantief (de overige voorbeelden in (5)). Een enkele keer lijkt de intensiteit van het hoofdwerkwoord te worden uitgelicht:

Bij dit soort zinnen valt op dat het hoofdwerkwoord niet samen met het uitroepend voornaamwoord op de eerste zinsplaats kan staan (6b). Het vraag-antwoordpaar in (6c-d) laat zien dat een hoofdwerkwoord bevraagd kan worden en op de eerste zinsplaats kan worden gezet. Het is daarom voorstelbaar dat wat in (6a) eerder deel is van een adjectivische constituent (zoals bijvoorbeeld wat lekker), waarvan het hoofd (lekker) niet wordt uitgedrukt.

De bovenstaande voorbeelden laten zien dat het element op de eerste zinsplaats een deel van een zinsdeel kan zijn. Hieronder worden de volgende gevallen besproken: afsplitsing van vragend en uitroepend wat, afsplitsing van het voornaamwoordelijk bijwoord waar en vragende/uitroepende (voornaam)woorden als onderdeel van een afhankelijke zin.

Vragend en uitroepend wat kunnen van een bevattende adjectivische of nominale constituent worden afgesplitst. Wat staat daarbij op de eerste zinsplaats, terwijl de rest van de adjectivische of nominale constituent in het middenstuk staat:

De adjectivische constituent wat gezellig worden gesplitst in (8b). Idem dito voor de nominale constituenten wat voor zinnigs in (7a), wat voor jongen in (7d) en wat een vervelende jongen in (8d). De zinsdelen in kwestie hebben verschillende functies: direct object (wat voor zinnigs, wat voor jongen), bepaling van gesteldheid (wat gezellig) en naamwoordelijk deel van het gezegde (wat een vervelende jongen). Bij een indirect object blijkt afsplitsing van vragend wat onmogelijk:

Deze beperking geldt niet voor uitroepend wat, zoals blijkt uit (9d). Als de bevattende constituent de functie van subject heeft, is afsplitsing van wat alleen mogelijk bij een niet-handelend subject:

Het handelende subject wat voor mensen in (10a-b) kan niet worden gesplitst. Het subject van de passieve zinnen in (10c-d) is een logisch object en dus niet-handelend. Het subject in (10e-f) is evenmin handelend. Extra vereisten voor splitsing lijken te zijn dat het werkwoord onovergankelijk is en dat presentatief er aanwezig is:

De voorbeelden in (11a-b) zijn zowel met als zonder presentatief er onacceptabel, hoewel een zin als wat een hoop studenten |beheersen| (er) computervaardigheden |Ø| wel mogelijk is. De zinnen in (11c-d) worden beter met presentatief er, als in wat |liep| er voor menigte voorbij? Ten slotte kan nog worden vermeld dat splitsing van wat niet mogelijk is bij dubbele inbedding. Dat is het geval indien de bevattende nominale of adjectivische constituent zelf onderdeel is van een andere constituent:

Het vragend/uitroepend voornaamwoord is in deze voorbeelden niet te isoleren van de adpositieconstituent in wat voor/een cafés.

Ook het vragend voornaamwoordelijk bijwoord waar maakt altijd deel uit van een adpositieconstituent. Het fungeert als complement van de adpositie en kan ofwel samen met die adpositie, ofwel zelfstandig op de eerste zinsplaats staan:

In (13b) staat waar gescheiden van de adpositie over op de eerste zinsplaats. In deze zin vervult waarover de functie van voorzetselobject. In (13d) is het voornaamwoordelijk bijwoord gescheiden van op, waarmee het de functie van naamwoordelijk deel van het gezegde vervult. Splitsing is in deze voorbeelden volledig facultatief, maar bij sommige adposities is het min of meer verplicht. Het gaat daarbij om de combinaties met naartoe, heen, langs en vandaan:

Anders dan bij vragend/uitroepend wat is splitsing bij dubbele inbedding van het voornaamwoordelijk bijwoord wel mogelijk:

Ten slotte is een vragend (voornaam)woord op de eerste zinsplaats soms een onderdeel van een afhankelijke zin. Die afhankelijke zin is zelf meestal het direct object zijn in een bevattende zin:

Het direct object in deze zinnen is een afhankelijke vraagwoordvraag. De vraag verlangt in (6a-b) geen antwoord van de aangesprokene, maar stelt dat de hoorder het antwoord op die vraag zou kennen als hij of zij gehoord had wat 'ze' net gezegd heeft. In (6c) staat het vragend voornaamwoord wat los van de afhankelijke zin op de eerste zinsplaats van de bevattende zin. De bevattende zin is nu een vraag naar de inhoud van wat 'we' volgens 'haar' morgen gaan doen. Enkele andere voorbeelden zijn:

Een beperking op dit soort constructies is dat de afhankelijke zin met dat moet beginnen. Het hoofdwerkwoord van het bevattende gezegde geeft bovendien altijd een mening, verwachting, wens, gevoel en dergelijke te kennen. Het gaat hier om zogeheten niet-factieve gezegdes, dat wil zeggen, gezegdes die de inhoud van de afhankelijke zin niet als feit vooronderstellen. Aangezien in principe zowat elk denkbaar zinsdeel bevraagd kan worden, is het ook in dit soort zinnen mogelijk verschillende zinsdelen te isoleren van de afhankelijke zin. Zo gaat het in (7a) om het subject, in (7b) om het direct object, in (7c) om een bijwoordelijke bepaling van hoedanigheid en in (17d) om het naamwoordelijk deel van het gezegde van de afhankelijke zin. De afhankelijke zin zelf kan, behalve direct object, soms ook het subject of oorzakelijk object van de bevattende zin zijn:

De afhankelijke zin wie |Ø| we echt eens moeten uitnodigen is hier het grammaticale subject van de bevattende zin, maar het is ook het logisch object. Het volgende voorbeeld laat zien dat de afhankelijke zin ook zelf weer kan zijn ingebed in een andere afhankelijke zin:

De bijwoordelijke bepaling van middel waarmee is in dit voorbeeld een zinsdeel van de afhankelijke vraag waarmee |Ø| ze de demonstranten te lijf |gingen|. Deze zin is zelf het direct object van de afhankelijke zin |dat| je laatst |gehoord had| ..., die op zijn beurt weer het direct object is van een onafhankelijke zin van zinstype 1a.

Van het vragende wat voor (een) als deel van een nominale of adjectivische constituent kan wat apart vooraan in de bevattende zin staan:

Ook een voornaamwoordelijk bijwoord kan zelfstandig op de eerste zinsplaats staan terwijl de bijbehorende adpositie zich in een ingebedde afhankelijke zin ophoudt:

Invulling van de eerste zinsplaats in mededelende zinnen is vrijer dan in vragende en uitroepende zinnen. De volgende deelparagrafen behandelen de verschillende mogelijkheden:

• 21.4.1.1 Wat kan er niet op de eerste zinsplaats staan in een mededelende zin?
• 21.4.1.2 Het subject op de eerste zinsplaats
• 21.4.1.3 Een ander zinsdeel dan het subject op de eerste zinsplaats
• 21.4.1.4 Een deel (of delen) van een zinsdeel op de eerste zinsplaats