ANS | 18.5.1.2 Mogen met korte infinitief

18.5.1.2 Mogen met korte infinitief

Mogen met korte infinitief is een erg frequente werkwoordconstructie die vooral gebruikt wordt om toestemming of verbod uit te drukken (directiviteit). De instantie waarvan de toestemming of het verbod komt, kan expliciet gemaakt worden met van of volgens, zoals in (1b-1c).

aMag ik misschien de onfatsoenlijke vraag stellen van wat de beweegreden was om ons toch te bellen?

CGN

bIk zeg, je mag 'm van mij wel een keertje proberen.

CGN

cVolgens de wet mag je geen drank kopen als je jonger bent dan 16.

Lassy

Daarnaast drukt de constructie soms ook deontische modaliteit uit. De spreker legt hierbij de nadruk op de morele aanvaardbaarheid of wenselijkheid van de zin.

aDe CDA-fractie vindt dat een bezoek aan de huisarts de individuele patiënt - ook in de toekomst - geen geld mag kosten.

Lassy

bWe mogen niet vergeten dat niet de gelijkheid, maar net de ongelijkheid de basis van de vooruitgang vormt.

Lassy

In het Nederlands-Nederlands kan mogen met korte infinitief met nog twee bijkomende betekenissen gebruikt worden. In (3a-3b) krijgt de constructie een dynamisch modale lezing die overeenkomt met die van kunnen met korte infinitief.

aMaar ik durf ook te zeggen door de samenwerking van de afgelopen jaren maken we sprongen voorwaarts en ik mag het ook afmeten uit cijfers in de sfeer van de werkgelegenheid en werkloosheid. in NN xx

CGN

bNou, ik mag hier toch uit concluderen dat u daar geen nee tegen zegt. in NN

CGN

In (4a-4b) wordt de constructie samen met graag gebruikt om een favoriete activiteit aan te duiden. De constructie geeft met andere woorden een emotionele attitude weer.

aHij werkt hard en mag daarna graag een biertje drinken.in NN

Lassy

bDat ze langzaam werd fijngeknepen door een verbond van oude rotten, die elkaar vaak al sinds hun jeugd kennen uit de bierkelders, waar CDU-politici graag het glas mogen heffen. in NN xx

Lassy

Mogen met korte infinitief draagt ook bij tot het markeren van twee specifieke zinsconstructies. Om te beginnen wordt de constructie gebruikt in concessieve zinnen (5a-5b) waarbij geeft de spreker de inhoud van de zin aan de ene kant toegeeft maar aan de andere kant daar ook iets anders tegenover stelt. 20.10.13 Meestal wordt dan toegevoegd.

aPaul McCartney mag dan voor velen een levende legende zijn, één op de tien Amerikaanse jongeren kent 'm niet.

Lassy

bDe Nederlandse turnsters mogen dan weinig succes hebben op de Spelen, op een ander vlak in die sport levert Nederland WEL topprestaties.

Lassy

Daarnaast kan de constructie gebruikt worden voor het markeren van conditionele zinnen (6a-6b). In dat geval verschijnt het groepsvormende mogen in de imperfectumvorm mocht of mochten.

aMocht u uw pillen vaker vergeten, dan is een medicijndoos met een dagindeling misschien een handig hulpmiddel voor u.

bMocht u een video-opname hebben van een aanval, neemt u die dan mee.

cDie kunnen hard terugslaan, mocht er weer een aanval komen.

We gaan in wat volgt dieper in op het conditionele gebruik van mocht(en) met korte infinitief. Daarnaast illustreren we ook groepsvorming.

Verder lezen

Conditionele zinnen

Mogen met korte infinitief wordt soms gebruikt om conditionele contexten te markeren. 20.10.12 In dat geval verschijnt het groepsvormende mogen in de imperfectumvorm mocht of mochten. De constructie drukt in die context geen verleden tijd uit maar geeft aan dat het onzeker is of de (op zich mogelijke) gebeurtenis of toestand in de conditionele bijzin werkelijkheid is of zal worden. Op die manier onderscheidt conditioneel mocht(en) zich van conditioneel moest(en) in het Belgisch-Nederlands 18.5.1.2 en van het gebruik van hypothetisch zoud(en) of had(den) in conditionele constructies 18.5.1.4 die allemaal ook niet-werkelijkheid (irrealis) kunnen uitdrukken.

Het conditionele mocht(en) met korte infinitief wordt typisch gebruikt in conditionele bijzinnen die een hoofdzin voorafgaan. 20.10.12.3 Het vaakst komt conditioneel mocht(en) voor aan het begin van een bijzin als vóór-pv, zoals in (7a-7d). Soms is een als-zin met conditioneel mocht(en) als achter-pv mogelijk, zoals in (7d). De hoofdzin bevat in de regel het bijwoord dan.

7aMocht u uw pillen vaker vergeten, dan is een medicijndoos met een dagindeling misschien een handig hulpmiddel voor u.

bMocht een standaard EEG onvoldoende opleveren, dan kan een slaap-EEG worden gemaakt nadat de persoon een nacht wakker is gebleven.

cMocht u een video-opname hebben van een aanval, neemt u die dan mee.

dAls je toevallig in de buurt mocht zijn, kom dan gerust eens langs.

ANS2

Daarnaast kan de conditionele bijzin met mocht(en) en een korte infinitief volgen op de hoofdzin. In dat geval bevat de voorafgaande bijzin niet het bijwoord dan.

8aDie kunnen hard terugslaan, mocht er weer een aanval komen.

bHet Anaconda-plan was zo effectief dat het later nogmaals het hoofdplan werd van de Sovjet-Unie, mocht het ooit tot een invasie van de Verenigde Staten komen.

cDat is alvast meegenomen, mocht over zes maanden blijken dat de inhoud tegenvalt.

Het conditionele gebruik van mocht(en) met korte infinitief komt even vaak voor in het Nederlands-Nederlands als het Belgische Nederlands. Naast conditioneel mocht(en) wordt er in het Belgisch-Nederlands gebruik gemaakt van conditioneel moest(en) (zie 18.5.1.5).

Groepsvorming

Mogen met korte infinitief is verplicht groepsvormend. Het modale werkwoord en zijn werkwoordelijke aanvulling vormen een werkwoordelijke eindgroep, in zowel de bijzin (9a-9b) als de hoofdzin (9c). Voorbeeld (9c) laat zien dat de constructie het IPP-effect vertoont.

9aDe afspraak houdt wel in dat de loonkosten door de maatregel niet |mogen stijgen|.

bIn de media draaide deze verkiezingen vooral rond wie de grootste partij zou worden en dus de eerste minister |zou mogen leveren|.

cZe hadden zich niet |mogen overgeven| aan de Duitsers, ze hadden zich moeten doodvechten.

Literatuur

Verhasselt 1960, Klooster 1978, Schermer-Vermeer 1981, Nieuwint 1987, Vanacker 1992, Diepeveen et al. 2006, Nuyts et al. 2005, 2007, 2010, Boogaart 2007, Beekhuizen 2016, Breitbarth et al. 2016

ANS

Taaladvies

Dagenta

Taalportaal

versie	redacteur(en)	datum	opmerkingen
3.0	Evie Coussé	juli 2022
2.1		januari 2019	Automatische conversie van ANS 2.0
2.0	W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn	1997	18.5.4.4.ii.d,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/04/04/02/04/body.html;18.5.4.4.iii.d,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/04/04/03/04/body.html;
1.0	G. Geerts, Walter Haeseryn, J.J. de Rooij, M.C. van den Toorn	1984	8.6.3.5I
1.0	G. Geerts, Walter Haeseryn, J.J. de Rooij, M.C. van den Toorn	1984	8.6.3.5II

Woordenboeken

Corpora en lexica

Overige bronnen