Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • DBNL
  • Taaladvies.net
  • Wikipedia
  • Google
18.4.2.1 Worden, zijn met passief deelwoord
De groepsvormende werkwoorden worden en zijn in combinatie met een passief deelwoord dragen bij tot het markeren van passieve zinnen 22 , zoals geïllustreerd voor worden in (1a-1b) en voor zijn in (1c-1d). Het zijn met andere woorden passiefconstructies.
1aHendrik werd opgevolgd door Otto de Grote, die in 936 te Aken tot koning werd gekroond.
LASSY WR-P-E-I-0000054957
bWordt daar ook over gesproken in de leraarskamer, bijvoorbeeld?
CGN fv400118
cOok een ander lid van de Rode Brigades is aangehouden.
LASSY WS-U-E-A-0000000014
dEr vloeide veel geld naar de speciale regelingen die door de regering waren opgelegd.
LASSY WR-P-P-I-0000000183
Het groepsvormend werkwoord worden staat traditioneel bekend als hulpwerkwoord van het passief.
Over de status van zijn in passieve zinnen bestaat in de literatuur debat. Meer hierover in de verdiepingsstukjes verderop in deze paragraaf.
Beide passiefconstructies horen tot de frequentste werkwoordconstructies van het Nederlands. We gaan in wat volgt in op hun gebruik in passieve zinnen, hoe ze onvoltooid en voltooide werkwoordstijden vormen en bespreken enkele indicatoren voor groepsvorming.
Verder lezen
Passief gebruik
Werkwoordconstructies bestaande uit worden of zijn met passief deelwoord markeren passieve zinnen 22 . Passiefconstructies kenmerken zich door het feit dat het logisch onderwerp van het hoofdwerkwoord niet uitgedrukt is.
Als onderwerp of lijdend voorwerp, soms wel als optionele door-bepaling
Bij echte passieven komt het logisch lijdend voorwerp overeen met grammaticaal onderwerp van de zin, zoals in (2a-2b), terwijl er bij onechte passieven geen uitgedrukt grammaticaal onderwerp is, zoals in (2c).
2aHendrik werd opgevolgd door Otto de Grote, die in 936 te Aken tot koning werd gekroond.
LASSY WR-P-E-I-0000054957
bOok een ander lid van de Rode Brigades is aangehouden.
LASSY WS-U-E-A-0000000014
cWordt daar ook over gesproken in de leraarskamer, bijvoorbeeld?
CGN fv400118
We verwijzen naar hoofdstuk 22 voor een uitvoerige beschrijving van passieve zinnen en hun kenmerken.
Is zijn met deelwoord een echte passief?
Verdieping
Is zijn met deelwoord een echte passief?
In de literatuur bestaat onenigheid over de vraag of zijn met deelwoord een echte passief vormt. Het antwoord op die vraag hangt uiteraard samen met hoe men een passief definieert. Cornelis & Verhagen (1995) argumenteren dat enkel zinnen met worden en een deelwoord een echte passieve tegenhanger van actieve zinnen vormen omdat enkel in dergelijke zinnen de uitvoerder van de handeling steeds in gedachten aanwezig is (zelfs als die niet expliciet uitgedrukt is). Bij zinnen met zijn en een deelwoord daarentegen is de gedachte aan een uitvoerder wel mogelijk maar niet altijd noodzakelijk. Daarom is de constructie volgens Cornelis & Verhagen (1995) geen echte passief.
Onvoltooide en voltooide werkwoordstijden
Passiefconstructies met worden en zijn vormen verschillende werkwoordstijden. De worden-passief komt hoofdzakelijk voor in de onvoltooide werkwoordstijden. Zinnen (3a-3b) illustreren de onvoltooid tegenwoordige en verleden tijd van de worden-passief.
3aDe stripverhalen worden door Urbanus samen met tekenaar Willy Linthout gemaakt.
wiki-1799
bOp het oude stadje Ename werd ter pacificatie van de streek een klooster gebouwd.
De constructie komt een enkele keer voor met een bijkomend hulpwerkwoord van voltooidheid, zoals geïllustreerd in (4a-4b).
In de data van Coussé & Bouma (2022) komt de vorm slechts drie keer voor op twee miljoen woorden.
Het is vooral een kenmerk van het Belgisch-Nederlands.
De dialectkaart van Barbiers et al. (2008: 41) toont dat het verschijnsel vooral in het zuiden van het taalgebied voorkomt maar dat het ook in de rest van het taalgebied sporadisch geattesteerd is.
4aOp een gegeven moment gaan ze tv kijken, Sesamstraat en naderhand Klokhuis, en dat is toch Nederlands. D’r is ontzettend veel voorgelezen geworden. vooral in BN xx
CGN fn000095
bWe hadden in negentienvierennegentig een, volgens mij, stevig bestuursakkoord. Daar is lang over gepraat geworden en dat had een goed evenwicht. vooral in BN xxx
 CGN fv600604
De zijn-passief wordt traditioneel beschouwd als de voltooide tegenhanger van de worden-passief. Op die manier vormt (5a) de voltooid tegenwoordige tijd van (3a) en (5b) de voltooid verleden tijd van (3b).
5aVan de strip zijn er ondertussen al 118 albums gemaakt.
wiki-1799
bDe meeste verdiepingen waren zonder vergunning gebouwd.
Is zijn een passief deelwoord?
Verdieping
Is zijn een passief deelwoord?
Traditioneel wordt zijn met passief deelwoord als de voltooide tegenhanger van worden met passief deelwoord beschouwd. Men gaat er dan van uit dat zijn een hulpwerkwoord van voltooidheid is bij een verzwegen passief hulpwerkwoord geworden, zoals geïllustreerd met (ia-ib) die een gereduceerde vorm voorstellen van de volle vormen in (4a) en (4b).
iaD'r is ontzettend veel voorgelezen geworden.
bDaar is lang over gepraat geworden
Die ellipsanalyse sluit echter niet goed aan bij de taalfeiten. Om te beginnen komt de omschreven volle vorm is geworden maar zelden voor in de standaardtaal.
In de data van Coussé & Bouma (2022) komt de vorm slechts drie keer voor op twee miljoen woorden.
In regionaal taalgebruik en sommige dialecten komt wel een omschreven vorm voor maar daar vinden we vooral is geweest in de plaats van is geworden (zie Barbiers et al. 2008). Daarnaast is de omschreven vorm met is geworden later ontstaan dan passieve constructies met enkel zijn of worden (zie Van der Wal 1989).
Groepsvorming
Passiefconstructies zijn verplicht groepsvormend. Het groepsvormend werkwoord en het passief deelwoord vormen steeds een werkwoordelijke eindgroep in bijzinnen (7a-7b) en in het bereik van een ander groepsvormend werkwoord in hoofdzinnen (7c-7d).
6aZij hebben een aantal projecten die |ondersteund worden| door de Europese Unie.
CGN fv400016
bDe oppositie aanvaardt de nederlaag niet omdat er |zou zijn gefraudeerd|.
CGN fv400068
cKlaargemaakte kruidenmengsels kunnen op eigen maat |samengesteld worden|.
CGN fv800125
dIn 2006 moet dit systeem in heel Nederland |zijn ingevoerd|.
LASSY WS-U-E-A-0000000049
De onderlinge volgorde van groepsvormend werkwoord en passief deelwoord in de tweeledige werkwoordelijke eindgroep is niet vast (zie 18.8). Zinnen (6a) en (6c) illustreren hoe het deelwoord vóór respectievelijk worden en zijn staat. Zin (6d) toont dan weer een achtergeplaatst deelwoord. Beide volgordevarianten zijn relatief evenwichtig verdeeld in het taalgebruik.
De Sutter (2005: 258) rapporteert 43% achtergeplaatst deelwoord bij worden-passieven en 70% bij zijn-passieven in het CONDIV-corpus.
Passiefconstructies zijn als constructies met een deelwoord ongevoelig voor het IPP-effect. Zowel worden als zijn met een passief deelwoord komen zelden voor in de voltooide werkwoordstijden. Het gebruik hiervan is vooral beperkt tot het Belgisch-Nederlands.
7aD’r is ontzettend veel |voorgelezen geworden|.
CGN fn000095 (vooral in BN)
bDaar is lang over |gepraat geworden| en dat had een goed evenwicht.
 CGN fv600604 (vooral in BN)
cWant in de oorlog zijn al die bomen hier |afgezaagd geweest|.
CGN fn007375 (vooral in BN)
dEn d’r is daar onderzoek naar |gedaan geweest| door een prof van Leuven die van de streek afkomstig was.
CGN fv400392 (vooral in BN)
Literatuur
Van Es 1970, Kirsner 1976, Hoekstra & Moortgat 1979, Van der Wal 1986, Duinhoven 1989, Verhagen 1990, 1992, Cornelis & Verhagen 1995, Cornelis 1994, 1995, 1996, 1997, Verrips 1996, Onrust 1997, Barbiers et al. 2008, De Haan 2000, Van Schaik-Radulescu 2011, Beliën 2016, Rawoens & Johansson 2016, Johansson & Rawoens 2019
Literatuur
    Interessante links
    ANS
    Taaladvies
    Dagenta
    Taalportaal
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Evie Coussé juli 2022
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997 18.5.2,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/02/body.html;
    Interessante links