ANS | 18.6.1.2 Progressieve constructies

18.6.1.2 Progressieve constructies

In deze paragraaf bespreken we enkele constructies met aan het infinitief gespecialiseerd in het uitdrukken van progressief aspect. Met progressief aspect bedoelen we dat de middelste fase van een situatie voortduurt of wordt voortgezet. Zijn met aan het infinitief, geïllustreerd (1a-1c), is de meest frequente progressieve werkwoordconstructie.

1aDe passagiers voor Ghana zijn aan het inchecken.

bWat ben je aan het lezen?

cVolgens mij zijn ze aan het ruziemaken.

Daarnaast kunnen ook blijken, lijken (en eventueel ook schijnen) met aan het infinitief gecombineerd kunnen worden tot een subjectgeoriënteerde progressieve constructie. Dergelijke combinaties komen maar extreem zelden voor in het taalgebruik. Zinnen (2a-2c) illustreren het gebruik.

In het OpenSonar-corpus van 500 miljoen woorden geeft een zoekopdracht naar “blijken/lijken/schijnen gevolgd door nul tot vier woorden en aan het infinitief” één relevante treffer voor blijken, zeven treffers voor lijken en geen enkele treffer voor schijnen. De zoekopdracht “aan het infinitief gevolgd door blijken/lijken/schijnen” geeft geen relevante treffers.

2aTevens bleek een bestuurder net aan het bellen.

bJe hoeft het niet te zeggen maar lijkt me behoorlijk ingewikkeld aan het worden.

cDe sfeer tussen Rusland en de Verenigde Staten lijkt alvast aan het ontdooien, na de ijzige periode die volgde op de Russische inval in Georgië vorige zomer.

We verwijzen naar hoofdstuk 30 voor een verder bespreking van de aspectualiteit.

Blijken, lijken, schijnen met aan het infinitief een ellips?

Verdieping

Blijken, lijken, schijnen met aan het infinitief een ellips?

ANS2 beschouwt blijken, lijken, schijnen met aan het infinitief als een elliptische vorm van blijken, lijken, schijnen met bereik over de progressieve constructie aan het infinitief zijn. Dergelijke langere combinaties komen inderdaad voor, maar ze zijn opvallend genoeg beperkt tot blijken en schijnen in het taalgebruik.

In het OpenSonar-corpus van 500 miljoen woorden geven de bovenstaande zoekopdrachten vier treffers van de constructie blijken aan het infinitief te zijn en twee treffers van schijnen aan het infinitief te zijn.

iaAchteraf bleek hij aan het verhuizen te zijn.

bHun kleindochter Margot (3) blijkt druk aan het spelen te zijn op de speeltuigen.

cDie schijnt wat aan het stuiteren te zijn vandaag.

dDat de supermarkten het guldenteken in een euroteken veranderd hebben en dat nu onder het mom van verlagingen (slim) aan het rechtzetten schijnen te zijn, wordt door velen vergeten.

Dit feit wijst erop dat lijken met aan het infinitief in het taalgebruik niet ondersteund wordt door een langere constructie met ingebedde te zijn.Bovendien is het intuïtief moeilijk om te zijn toe voegen in een voorbeeld als (ib).

Zijn met aan het infinitief is verplicht groepsvormend in bijzinnen (3a-3b) en hoofdzinnen (3c). Zin (3c) illustreert dat het IPP-effect uitblijft in het bereik van de voltooide werkwoordstijden.

3aWedden dat ze nu haar huis |aan het leeghalen zijn|?

bDe ware boosdoeners zijn echter niet het RIVM, maar de ministeries waarin fanate groenen de vakmensen | aan het verdringen lijken te zijn|.

cIk kon niet verhelpen wat er gebeurd is: hij is |aan het drinken geweest|.

De groepsvormende status van blijken, lijken, schijnen met aan het infinitief kan niet uitgezocht worden door hun geringe frequentie.

Literatuur

Brisau 1969, Van Gestel 1985, Smits 1987, Boogaart 1991, 1999, Krause 1997, Booij 2003, 2004, 2008, 2010, Mortier 2005, 2008, Van Pottelberge 2002, Beekhuizen 2010, Lemmens 2012, 2015, Breed 2012, Breed et al. 2017, Bogaards 2020

Verder lezen

ANS

Taaladvies

Dagenta

Taalportaal

versie	redacteur(en)	datum	opmerkingen
3.0	Evie Coussé	juli 2022
2.1		januari 2019	Automatische conversie van ANS 2.0
2.0	W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn	1997	18.5.5.2,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/05/02/body.html;

Woordenboeken

Corpora en lexica

Overige bronnen