Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • DBNL
  • Taaladvies.net
  • Wikipedia
  • Google
18.5.4.6 Omschrijvend doen met korte infinitief
Doen met een korte infinitief heeft naast een causatieve betekenis soms ook een omschrijvende functie. Het gaat om twee specifieke gebruikscontexten.
Om te beginnen wordt doen soms gecombineerd met een vooropgeplaatste infinitief, zoals geïllustreerd in (1a-1c).
1aLezen doe ik zelden. Dat lukt in de zomervakantie vaak, godzijdank, weer. Ja, sporten doe ik geregeld, soms heel erg veel.
CGN fn000131
bMaar in de zomer werken op het strand heeft zijn voorkeur want... vervelen doet het nooit.
WS-U-E-A-0000000213
cElk gemeenschapscentrum legt zo zijn eigen klemtonen, maar verrassen doen ze allemaal.
dpc-vla-001171-nl-sen
Ook andere werkwoordconstructies laten vooropplaatsing van de infinitief toe. 21.3.3.3 Het bijzondere van doen met vooropgeplaatste infinitief is dat de constructie een funtctie heeft die niet voorkomt met een andere woordvolgorde. Doen treedt hier op als een soort ‘steunwerkwoord’ bij de vooropgeplaatste infinitief. Dat wordt de omschrijvende functie van doen genoemd. Omschrijvend doen voegt in die functie immers weinig betekenis toe aan de zin en is afwezig in andere contexten. Vergelijk (1a-1c) met de corresponderende geconstrueerde zinnen (2a-2c) waar doen niet aanwezig is.
2aIk lees zelden. Ik sport geregeld.
bHet verveelt nooit.
cZe verrassen allemaal.
Daarnaast komt omschrijvend doen voor in informeel gesproken taalgebruik in Nederland, zoals in (3a-3c).
De attestaties van dergelijk gebruik in data van Coussé & Bouma (2022) komen allemaal uit het Nederlandse deel van het Corpus Gesproken Nederlands. De dialectkaart van Barbiers et al. (2008: 41) toont dat het verschijnsel beperkt is tot de dialecten van Nederland.
3aDaar doet m'n zus ook basketballen. in NN
CGN fn000616
b's Avonds deden ze ook de krant lezen als ze thuis waren en zo. in NN
CGN fn000965
cIk doe liever even wachten totdat ie die Clio heeft volgend jaar. in NN
CGN fn008008
Omschrijvend doen wordt voornamelijk gebruikt in zinnen die een handeling beschrijven die regelmatig of gewoonlijk voorkomt, zoals basketballen in (3a) of de krant lezen in (3b).
Op die manier heeft de constructie een betekenisnuance die enigszins aansluit bij het habituele aspect van plegen met lange infinitief.
Ook doen met vooropgeplaatste infinitief lijkt voor te komen in dergelijke contexten, zoals in (1a).
Omschrijvend doen met een vooropgeplaatste infinitief heeft een vaste vorm die niet toelaat te testen of de constructie groepsvormend is gebruikt. Deze gebruiksvorm heeft op die manier minder syntactische flexibiliteit dan het gewone causatieve gebruik.
Literatuur
Nuijtens 1962, Giesbers 1983-1984, Tieken 1990, Lemmens 1991, Duinhoven 1994, Cornips 1994, 1998, Barbier et al. 2008
Verder lezen
Literatuur
    Interessante links
    ANS
    Taaladvies
    Dagenta
    Taalportaal
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Evie Coussé juli 2022
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997 18.5.4.10.IV,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/04/10/04/body.html;
    1.0 G. Geerts, Walter Haeseryn, J.J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1984 8.6.3.10.I
    Interessante links