18.5.4.6 Omschrijvend doen met korte
infinitief
Doen met een korte infinitief heeft naast een
causatieve betekenis soms ook een omschrijvende functie.
Het gaat om twee specifieke gebruikscontexten.
Om te beginnen wordt doen soms
gecombineerd met een vooropgeplaatste infinitief, zoals geïllustreerd in
(1a-1c).
Ook andere werkwoordconstructies laten vooropplaatsing van de infinitief toe. 21.3.3.3 Het bijzondere van
doen met vooropgeplaatste
infinitief is dat de constructie een funtctie heeft die niet voorkomt met een
andere woordvolgorde. Doen treedt
hier op als een soort ‘steunwerkwoord’ bij de vooropgeplaatste infinitief. Dat
wordt de omschrijvende functie van
doen genoemd. Omschrijvend
doen voegt in die functie
immers weinig betekenis toe aan de zin en is afwezig in andere contexten.
Vergelijk (1a-1c) met de corresponderende geconstrueerde zinnen (2a-2c) waar
doen niet aanwezig is.
Daarnaast komt omschrijvend doen voor in informeel
gesproken taalgebruik in Nederland, zoals in (3a-3c).
De attestaties van dergelijk gebruik in data van Coussé & Bouma
(2022) komen allemaal uit het Nederlandse deel van het Corpus Gesproken
Nederlands. De dialectkaart van Barbiers et al. (2008: 41) toont dat het
verschijnsel beperkt is tot de dialecten van Nederland.
Omschrijvend doen wordt voornamelijk gebruikt in
zinnen die een handeling beschrijven die regelmatig of gewoonlijk voorkomt,
zoals basketballen in (3a) of
de krant lezen in (3b).
Op die manier heeft de constructie een betekenisnuance die enigszins
aansluit bij het habituele aspect van
plegen met lange
infinitief.
Ook doen met
vooropgeplaatste infinitief lijkt voor te komen in dergelijke contexten, zoals
in (1a).Omschrijvend doen met een vooropgeplaatste
infinitief heeft een vaste vorm die niet toelaat te testen of de constructie
groepsvormend is gebruikt. Deze gebruiksvorm heeft op die manier minder
syntactische flexibiliteit dan het gewone causatieve gebruik.
Literatuur
Nuijtens 1962, Giesbers 1983-1984, Tieken 1990, Lemmens 1991, Duinhoven 1994, Cornips 1994, 1998,
Barbier et al. 2008
Verder lezen
Literatuur
Interessante links
ANS
Taaladvies
Dagenta
Taalportaal
Versiegeschiedenis
| versie | redacteur(en) | datum | opmerkingen |
| 3.0 | Evie Coussé | juli 2022 | |
| 2.1 | januari 2019 | Automatische conversie van ANS 2.0 | |
| 2.0 | W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn | 1997 | 18.5.4.10.IV,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/04/10/04/body.html; |
| 1.0 | G. Geerts, Walter Haeseryn, J.J. de Rooij, M.C. van den Toorn | 1984 | 8.6.3.10.I |
