18.5.4.2 Voelen, zien, horen met voltooid deelwoord
De perceptiewerkwoorden voelen,
zien en zelden ook
horen worden naast een
korte infinitief soms ook gecombineerd met een voltooid deelwoord, zoals
geïllustreerd in (1a-1c).
In vergelijking met infinitiefconstructies stellen de deelwoordconstructies de werking in het
zelfstandig werkwoord als afgerond voor. Daarnaast hebben de
deelwoordconstructies een meer gespecialiseerde betekenis en gebruik dan de
infinitiefconstructies. Zien met
voltooid deelwoord wordt gebruikt met de verbleekte betekenis van persoonlijke
betrokkenheid bij de handeling in het voltooid deelwoord, zoals in (2a-2c).
Het gaat vaak om vaste uitdrukkingen zoals zijn gelijk bevestigd
zien in (2b) of zich
geconfronteerd zien (2c). Daarnaast valt ook op
dat het direct object in dergelijke zinnen vaak een wederkerend voornaamwoord
is, zoals in (2c). Voelen met
voltooid deelwoord wordt zelfs altijd gecombineerd met een wederkerend
voornaamwoord. In dergelijke gevallen is het twijfelachtig of
zich als het geïmpliceerd
onderwerp van voelen met voltooid
deelwoord beschouwd kan worden. Het voornaamwoord lijkt veeleer deel te zijn van
een reflexief werkwoord zich voelen.
De constructie drukt het subjectieve gevoel van het
onderwerp van de zin uit, zoals in (3a-3c).
Zie Coppen (2021) voor een uitvoerige analyse van
zich voelen.
De perceptiewerkwoorden met voltooid deelwoord zijn verplicht groepsvormend. De werkwoorden vormen samen een werkwoordelijke eindgroep in de bijzin, zoals in (3a), en in de hoofdzin, zoals in (4a-4b).
In dergelijke eindgroepen is het voltooid deelwoord meestal vooropgeplaatst, zoals in (3a) en (4a), maar de alternatieve volgorde is ook mogelijk, zoals in (4b). Die volgordevariatie wijst erop dat het deelwoord de status heeft van een werkwoord en dat we dus te maken hebben met groepsvorming.
Zie de inleidende paragraaf in 18.4 voor de rol van volgordevariatie bij werkwoordconstructies
met deelwoord.
Merk op dat het IPP-effect uitblijft bij constructies met een voltooid deelwoord zodat het fenomeen niet als een bijkomende indicator voor groepsvorming gebruikt kan worden. De constructie komt trouwens zelden in de voltooide tijd voor.
Literatuur
Holierhoek 1980, Fischer 1994 , Coppen 2021
Verder lezen
Literatuur
Interessante links
ANS
Taaladvies
Dagenta
Taalportaal
Versiegeschiedenis
| versie | redacteur(en) | datum | opmerkingen |
| 3.0 | Evie Coussé | juli 2022 | |
| 2.1 | januari 2019 | Automatische conversie van ANS 2.0 | |
| 2.0 | W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn | 1997 | 18.5.2.4.II,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/02/04/02/body.html;18.5.2.4.III,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/02/04/03/body.html; |
