In deze paragraaf bespreken we de elementen die de werkwoordelijke eindgroep kunnen onderbreken. Sommige zinsdelen hebben een nauwe semantische band met het hoofdwerkwoord. Zulke zinsdelen werden in 21.5.2.1 inherente zinsdelen genoemd. Ze nemen op grond van die nauwe verbondenheid een plaats vlak vóór de tweede pool in, ongeacht de vorm waarin ze optreden. Sommige van die inherente zinsdelen kunnen echter ook in de tweede pool terecht komen wanneer het hoofdwerkwoord niet op de eerste plaats van de werkwoordelijke eindgroep staat. In dat geval hebben we te maken met doorbreking van de werkwoordelijke eindgroep . In de standaardtaal is doorbreking beperkt tot een predicatief adjectief (1a), een bijwoord van richting (1b), een substantief (1c) en het niet-werkwoordelijke deel van een werkwoordelijke uitdrukking (1d).

Corpusonderzoek van Augustinus & Van Eynde (2014) legt bloot dat daarnaast ook andere elementen mogelijk zijn zoals adposities en langere zinsdelen. Het is echter onduidelijk of we dergelijke gevallen tot de standaardtaal moeten rekenen. We verwijzen naar Barbiers et al. (2008) en Hendriks (2014) voor een bespreking van dergelijke patronen in de Nederlandse dialecten.

Het doorbrekende element bestaat typisch uit één enkel woord met slechts één beklemtoonde lettergreep. Op die manier is niet altijd de grens met een scheidbaar samengesteld werkwoord duidelijk te trekken. In wat volgt geven we meer voorbeelden voor elk van de vier types doorbreking.

Wanneer een bepaling van gesteldheid de vorm heeft van een adjectief kan het naast zijn gewone plaatsing vóór de tweede pool (2a-2c) ook vóór het hoofdwerkwoord in de werkwoordelijke eindgroep geplaatst worden (3a-3c).

In heel wat van die gevallen vormen het adjectief en het werkwoord een hechte eenheid die het karakter heeft van een scheidbaar samengesteld werkwoord. In (3c) heeft de schrijver de eenheid tussen beide elementen tot uitdrukking gebracht door het aaneenschrijven van het adjectief open met het werkwoord maken. De grens tussen een samengesteld werkwoord en een losse combinatie van een adjectief en een werkwoord is niet scherp te trekken. 

Wanneer een noodzakelijke bepaling van richting de vorm heeft van een bijwoord kan het naast zijn gewone plaats vóór de tweede pool (4a-4c) ook vóór het hoofdwerkwoord in de werkwoordelijke eindgroep staan (5a-5c).

Net als bij bepalingen van gesteldheid is een scherpe grens met samengestelde werkwoorden niet te trekken. 12.2.2.2

Ook een lijdend voorwerp kan de werkwoordelijke eindgroep doorbreken als het uit één enkel substantief bestaat. Dergelijke gevallen lijken in de standaardtaal beperkt te zijn tot vaste verbindingen als piano spelen, paard rijden, koffie drinken en aardappelen schillen (6a-6d).

Het substantief en het werkwoord hebben in dergelijke collocaties een hechte semantisch band. Het substantief kan niet vergezeld worden van een lidwoord of bepaling en krijgt in deze context een generische interpretatie.

Ten slotte kan ook het niet-werkwoordelijke deel van werkwoordelijke uitdrukkingen de werkwoordelijke eindgroep doorbreken. We geven hier enkele voorbeelden uit authentiek taalgebruik.

Verhasselt 1961, Vanacker 1964, 1970, Koelmans 1965, Haeseryn 1990, Van Riemsdijk 1978, Den Besten & Edmondson 1983, Braecke 1986, Den Besten & Broekhuis 1992, Haegeman & Van Riemsdijk 1986, Van der Horst 1997, Evers 2003, Wurmbrand 2006, Booij 2010, Hoekstra 2010, Augustinus & Van Eynde 2014, Augustinus 2015, Hendriks 2014, Dros-Hendriks 2018