Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • DBNL
  • Taaladvies.net
  • Wikipedia
  • Google
18.5.7.1 Proberen, trachten, pogen, zoeken met lange infinitief
Proberen met lange infinitief is de meest frequente werkwoordconstructie met optionele IPP. Trachten, pogen en zoeken met lange infinitief vormen minder frequente schrijftalige alternatieven.
Zoeken met lange infinitief vormt het buitenbeentje tussen deze werkwoordconstructies met ongeveer dezelfde betekenis. Deze weinig frequente constructie is immers verplicht groepsvormend en vertoont steeds IPP (voor zover voltooide werkwoordstijden mogelijk zijn).
In het Corpus Hedendaags Nederlands is slechts één voorbeeld van IPP te vinden in een citaat van een tekst uit 1926.
1aAdhemar zocht mensen te overtuigen in plaats van te bevelen.
bIn de oude kroniek staat beschreven hoe de kluizenaar aan de bekoringen |zocht te ontsnappen|.
ANS2
We laten deze constructie daarom hier verder terzijde en gaan dieper in op het gebruik van proberen, trachten, pogen met lange infinitief. De constructies kennen een groepsvormend gebruik in zowel de onvoltooide als de voltooide werkwoordstijden. Volgende corpusvoorbeelden illustreren het groepsvormend gebruik van de drie constructies in de bijzin (1a-1c) en in de hoofdzin (1d).
2aNu is 't Frank De Boer die een hoogstandje |probeert te doen| richting Bergkamp.
CGN
bToen Kathleen Lippens, onder de indruk van de aanpak en het succes van het Children's Museum in Boston, dit concept in het midden van de jaren 1970 |trachtte over te brengen| naar Brussel, was zij een echte pionier binnen Europa.
cDit programma maakt deel uit van de Critical Thinking Movement, een beweging die in de Verenigde Staten en Canada werk |heeft proberen te maken| van de bevordering van het zelfstandig of autonoom denken.
CGN
dElke partij zou in zijn eigen gebied de fabrikanten achter het contract |pogen te krijgen|.
De constructies vertonen normaal gezien het IPP-effect in de voltooide tijden, zoals geïllustreerd in (1c) en (2a-2b).
3aHoe zou u hem |hebben trachten te overtuigen|?
OpenSonar
bIn de Amerikaanse staat North-Carolina werd een man opgepakt die de beurs via Internet |had pogen te manipuleren|.
OpenSonar
Kenmerkend voor de constructies in deze paragraaf is dat het IPP-effect soms uit kan blijven, zoals in (3). We noemen dat fenomeen optionele IPP.
Het fenomeen is zeldzaam in corpusdata.
4aToen heb ik ‘t geprobeerd te maken en ondanks dat ik twee linkerhanden heb is dat hartstikke goed gelukt.
CGN fn000809
Bij proberen met lange infinitief is te-wegval mogelijk in werkwoordelijke eindgroepen met een dubbele infinitief. Het verschijnsel is beperkt tot het gesproken Belgisch Nederlands (18.3.3).
5aMaar 'k heb vanmorgen nog |proberen bellen| naar Lutje. in BN
CGN fv701065
bIk ga echt zo'n volledig lijstje |proberen maken|. in BN
CGN fv400092
Naast een groepsvormend gebruik komen de constructies ook voor zonder een werkwoordelijke eindgroep te vormen, zowel in de onvoltooide werkwoordstijden (6a) als voltooide werkwoordtijden (6b-6c) waar geen sprake is van het IPP-effect.
6aDat betekent dat men met man en macht probeert op 't politieke front het beeld wat recht te zetten.
CGN
bSympathisanten van sommige goede doelen hebben geprobeerd hun doel zo hoog mogelijk op de lijst te krijgen.
cDe landen in de eurozone hebben getracht een dergelijke clash te vermijden door het stabiliteitspact, dat de macht van de nationale regeringen inperkt.
De constructies zijn met andere woorden niet-verplicht groepsvormend en vertonen optionele IPP.
Literatuur
Augustinus 2015, Cavirani-Pots 2020, Augustinus & Cavirani-Pots 2020
Verder lezen
Literatuur
    Interessante links
    ANS
    Taaladvies
    Dagenta
    Taalportaal
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Evie Coussé juli 2022
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997 18.5.4.17,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/04/17/body.html;
    Interessante links