Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • DBNL
  • Taaladvies.net
  • Wikipedia
  • Google
18.5.1.5 Moeten met korte infinitief
Moeten met korte infinitief is een erg frequente constructie die met zowel modale als niet-modale betekenissen gebruikt wordt. De constructie drukt typisch noodzaak of behoefte uit, geïllustreerd in (1a-1c). We spreken hier van een dynamisch modale betekenis.
1Dynamisch modaal
aDus daar moest ik echt vreselijk om lachen.
CGN
bEen groot Amerikaans orkest moest zich afmelden, omdat het de 220000 dollar die nodig was voor de overtocht van het hele orkest, niet kon opbrengen.
Lassy
cWil Vlaanderen een topregio blijven en ook in de toekomst zijn welvaart verzekeren, dan moet het evolueren naar een ondernemende en innovatieve samenleving.
Daarnaast wordt de constructie ook vaak directief gebruikt om een advies, verplichting of verbod uit te drukken, zoals in (2a-2c). De bron van de instructies kan explicit gemaakt worden door een bepaling met van of volgens, zoals in (2c).
2Directiviteit
aDus die moest ook op 't matje komen bij z'n directeur, zeg maar.
bEen Amerikaanse rechtbank heeft nu beslist dat de jongen in de Verenigde Staten moet blijven tot is uitgemaakt wie uiteindelijk de voogdij krijgt over Elián.
cHet werkterrein van Europol moet volgens mij niet worden uitgebreid met de bestrijding van het terrorisme.
Moeten met korte infinitief drukt ook in beperkte mate deontische modaliteit uit (3a) en inferentiële evidentialiteit (3b). We gaan in wat volgt nog wat dieper in op de evidentiële betekenis van de constructie.
3Overige modaal-evidentiële betekenissen
aEigenlijk moet 't altijd Internationale Vrouwendag zijn, schrijft de krant.
bHet moet voor Angela Merkel een merkwaardig gevoel zijn geweest, dat ze plotseling te licht werd bevonden.
Lassy
Ten slotte onderscheiden we nog enkele regionaal beperkte gebruikswijzen die specifiek zijn imperatiefzinnen (4a), vraagzinnen (4b) en conditionele zinnen (4c).
4Beperkte gebruikscontexten
aMoet je nou 'ns zien. in NN
CGN
bMoet je een tas koffie hebben? in BN
OpenSonar
cMoest ze mij zaterdagavond afzetten, dan had zij daar niks aan. in BN
In wat volgt gaan we op enkele van de minder frequente betekenissen van moeten met korte infinitief. Daarnaast geven we wat meer details over het groepsvormend gebruik van de constructie.
Verder lezen
Inferentiële evidentialiteit
Moeten met korte infinitief wordt soms ingezet voor het uitdrukken van inferentiële evidentialiteit. Met behulp van de constructie geeft de spreker of schrijver te kennen dat de inhoud van de zin op een dwingende manier waarschijnlijk is. De spreker komt tot die conclusie op grond van bepaalde beschikbare gegevens (bijv. getuigenissen van anderen).
5aHet moet wel de meest excentrieke tournee zijn uit de hele jaren 70.
Lassy
bHet moet voor Angela Merkel een merkwaardig gevoel zijn geweest, dat ze plotseling te licht werd bevonden.
Lassy
cWat moet die Pieter Van Den Hoogenband aan het einde een enorme sprint gemaakt hebben!
CGN
Inferentiële evidentialiteit of epistemische modaliteit?
Verdieping
Inferentiële evidentialiteit of epistemische modaliteit?
Er bestaat in de literatuur onenigheid of de betekenis in (5a-5c) tot de inferentiële evidentialiteit of epistemische modaliteit gerekend moet worden. De beschrijving geeft aan dat de constructie zowel iets zegt over het werkelijkheidsgehalte van de zin als over de bron waarop deze inschatting gebaseerd is. Nuyts (2001: 186) argumenteert dat moeten met korte infinitief als (inferentieel) evidentieel of eventueel gemengd epistemisch / inferentieel evidentieel beschouwd moet worden. De SoD (2015: 884) classificeert de constructie dan weer als (deductief) epistemisch. Het moeilijke onderscheid tussen epistemische modaliteit en evidentialiteit komt ook naar boven bij de bespreking van evidentiële constructies in 18.5.2 .
Imperatiefzinnen
Moeten met korte infinitief kan in imperatiefzinnen gebruikt worden om de aandacht van de toehoorder te trekken naar een verschijnsel in de onmiddellijke omgeving. Het gaat om een relatief vaste uitdrukking waarbij de stam van het werkwoord steeds vergezeld is van het persoonlijk voornaamwoord je, de bijwoorden nou en/of ‘ns, en de infinitief van een perceptiewerkwoord als zien, kijken of horen. Het gebruik is typisch voor het Nederlands-Nederlands.
6aMoet je nou 'ns zien. in NN
CGN
bMoet je kijken hoe rustig het is. in NN
CGN
cMoet je 'ns kijken hoeveel dat daar dan nog komen. in NN
CGN
Vraagzinnen
In vraagzinnen kan moeten met korte infinitief een aanbod uitdrukken (typisch van eten of drinken) in de plaats van willen met korte infinitief.
De constructie is op die manier een hoffelijkheidsmarkeerder. 28.5
 Dit gebruik is typisch voor het Belgisch-Nederlands.
7aMoet je een tas koffie hebben? in BN
OpenSonar
bAllee vooruit, wie moet er melkchocolade hebben? in BN
OpenSonar
Conditioneel
De imperfectumvorm van moeten met korte infinitief wordt in het Belgisch-Nederlands frequent naast de imperfectumvorm van mogen met korte infinitief gebruikt in conditionele bijzinnen.
8aMoest ze mij zaterdagavond afzetten, dan had zij daar niks aan. in BN
bMoest dat een dag meer zijn, vind ik dat op zich niet zo'n probleem. in BN
cMoest ze zo echt zeker zijn, zou ze dat toch al ingevuld hebben, of niet? in BN
dAls ik persoonlijk moest herbeginnen, ik zou geen keuken zo niet meer installeren, hè. in BN
Het gebruik van conditioneel moest(en) komt erg overeen met dat van conditioneel mocht(en). Toch zijn beide constructies niet volledig inwisselbaar. Zo kan de bijzin met conditioneel moest(en) ook verwijzen naar een niet-werkelijkheid (of irrealis), zoals in (9a-9b), terwijl de inhoud van bijzinnen met conditioneel mocht(en) steeds werkelijkheid moet kunnen zijn of worden.
9aMoest het altijd licht zijn, zouden we niet komen tot dag en nacht. in BN
Boogaart 2007: 10
bU hebt de lijn die ik juist zou vinden, moest er een totaal ander Europees landbouwbeleid bestaan. in BB
Boogaart 2007: 10
Conditionele zinnen met moest(en) worden ook vaak gevolgd door een hoofdzin zonder het bijwoord dan, zoals in (8b-8c) en (9a), iets wat maar erg zelden voorkomt met conditioneel mocht(en),
Groepsvorming
Moeten met korte infinitief is verplicht groepsvormend. We vinden de constructie terug in de werkwoordelijke eindgroep van bijzinnen (10a-10b) en hoofdzinnen (10c). Zin (10c) laat zien dat de constructie gevoelig is voor het IPP-effect.
10aMaar dat is nu eenmaal de tol die we voor 't tragische |moeten betalen|.
bDe boeren stoppen even met hun spel en laten weten wat de overheid als eerste |zou moeten doen|: kwijtschelding van de schulden die ze hebben bij de landbouwbank.
cInmiddels hebben ook India en Zimbabwe |moeten afhaken|.
Literatuur
Droste 1956, Verhasselt 1960, Goossens 1961, Demol 1973, Klooster 1978, Schermer-Vermeer 1981, De Haan 2000, Nuyts 2001, Janssen 2000, 2001, Diepeveen et al. 2006, Nuyts et al. 2007, 2010, Oosterhof 2008, Byloo 2009, Foolen & De Hoop 2009, Boogaart 2007, Mortelmans 2000, 2010, Breitbarth et al. 2016, Honselaar & Olbertz 2016, Olbertz & Honselaar 2017
Literatuur
    Interessante links
    ANS
    Taaladvies
    Dagenta
    Taalportaal
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Evie Coussé juli 2022
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997 18.5.4.4.ii.b,/data/archief/ans2/e-ans/18/04/04/02/02/body.html;18.5.4.4.iii.b,/data/archief/ans2/e-ans/18/04/04/03/02/body.html;
    1.0 G. Geerts, Walter Haeseryn, J.J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1984 8.6.3.5
    Interessante links