Willen met korte infinitief is een erg frequente constructie die vooral volitie uitdrukt. De constructie drukt met andere woorden de wens of het voornemen van het onderwerp om de handeling in de zin uit te voeren (1a-1c).

Daarnaast onderscheiden we nog enkele gerelateerde betekenissen met een beperkter gebruik. Sommige van die betekenis treden alleen maar op in bepaalde syntactische omgevingen, zoals in vraagzinnen (2a-2b) of conditionele zinnen (2c). Daarnaast zijn enkele betekenissen beperkt tot een bepaalde regionale variëteit van het Nederlands, zoals het Belgisch-Nederlands in (2b) en het Nederlands-Nederlands in (2c-2d).

We gaan in wat volgt dieper in op de betekenissen met een beperkt syntactisch of regionaal gebruik. Daarnaast geven we enkele voorbeelden van groepsvorming.

Vragende zinnen met willen kunnen een verzoek of aanbod (typisch van eten of drinken) uitdrukken gericht aan de toehoorder (je of jullie).

In het Belgisch-Nederlands kan willen met korte infinitief in een vraagzin bovendien ook een voorstel of suggestie uitdrukken uitgaand van de spreker (ik of wij). In het Nederlandse Nederlands wordt in deze context zullen met korte infinitief gebruikt (zie 18.5.1.4).

In beide contexten draagt willen met korte infinitief bij tot het beleefde karakter van de zin en fungeert de constructie dus als een hoffelijkheidsmarkeerder.

Beperkt tot het Nederlands-Nederlands is het gebruik van willen met korte infinitief in conditionele contexten (zie 20.10.12). Het groepsvormend willen verschijnt dan als voor-pv. De conditionele constructie geeft aan dat iets alleen op een bepaalde voorwaarde of onder bepaalde omstandigheden (uitgedrukt in de rompzin) zal gebeuren. In de volgende voorbeelden (5a-5b) is het dus niet zo dat het onderwerp iets ‘wil’ of ‘wenst’. Opvallend is dat de rompzin vaak het modale hulpwerkwoord moeten bevat.

Het conditionele gebruik van willen lijkt enigszins op conditioneel mocht(en) (18.5.1.2) en moest(en) (18.5.1.5). Zo is het conditionele gebruik van alle drie de groepsvormende werkwoorden sterk geassocieerd met een plaats als voor-pv op de eerste zinsplaats van een bijzin. Een verschil is dat de voorwaarde in conditionele constructies met willen in de rompzin wordt uitgedrukt, terwijl dat bij mocht(en) en moest(en) in de bijzin is. De betekenis van de bijzin ingeleid door willen is eerder doelaanduidend dan conditioneel.

Willen met korte infinitief kan aangeven dat de inhoud van de zin soms gebeurt of er een neiging toe heeft om te gebeuren. We noemen dit gebruik frequentatief. Het onderwerp in dergelijke zinnen is onpersoonlijk. Meestal wordt (nog) wel eens toegevoegd. Het frequentatieve gebruik van willen is typisch voor het Nederlands-Nederlands. In het Belgisch-Nederlands wordt in deze context veeleer durven gebruikt (18.5.1.10).

Willen met korte infinitief is verplicht groepsvormend. De constructie komt terecht in de werkwoordelijke eindgroep in bijzinnen (7a-7b) en hoofdzinnen (7c). Het voorbeeld in (7c) toont aan dat de constructie gevoelig is voor het IPP-effect.

P.H.M. 1903, Vanacker 1992, Goossens 2000, Diepeveen et al. 2006, Vandeweghe 2014, Beekhuizen 2016, Nuyts et al. 2019, Cavirani-Pots 2020