Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • DBNL
  • Taaladvies.net
  • Wikipedia
  • Google
18.5.1.10 Durven met korte of lange infinitief
Durven met infinitief is een vrij frequente constructie die uitdrukt dat het onderwerp van de zin de moed heeft om de handeling in de infinitief uit te voeren (1a). Daarnaast komt de constructie ook voor met een verzwakte betekenis, in het bijzonder bij de infinitief zeggen of verwante communicatiewerkwoorden (1b). In het Belgisch-Nederlands kan de constructie ook aangeven dat de inhoud van de zin soms gebeurt of er een neiging toe heeft om te gebeuren (1c). We spreken in dat geval van een frequentatief gebruik.
Vergelijk met het FREQUENTATIEVE gebruik van willen met korte infinitief in het Nederlands-Nederlands (18.5.1.3).
1aHoe verder de maanden vorderden, hoe beter ze me leerde kennen, hoe meer ze durfde te zeggen.
bMaar ik durf ook te zeggen door de samenwerking van de afgelopen jaren maken we sprongen voorwaarts.
cVooral met enkele jongerengroeperingen durft het uit de hand te lopen. in BN
Een modale constructie?
Verdieping
Een modale constructie?
Hoewel de betekenis van durven met infinitief niet tot het modale domein gerekend kan worden zie hoofdstuk 28 , behandelen we de constructie samen met andere modale constructies op grond van hun parallelle syntactische gedrag, meer bepaald hun neiging tot te-wegval wanneer ze met een lange infinitief gecombineerd worden, zie hieronder, en de mogelijkheid om zonder infinitief voor te komen (18.5.1.11).
Durven wordt zowel met een korte als lange infinitief gecombineerd. In het Nederlands-Nederlands overweegt het gebruik van durven met een lange infinitief (2a-2b). Wanneer durven samen met een andere infinitief in de werkwoordelijke eindgroep staat, is ook een korte infinitief mogelijk (2c-2d). We spreken in dat geval van te-wegval(18.2.4).
2aNiemand durft d'r wat van te zeggen. vooral in NN
CGN fn000676
bDie kinderen durven d'r niet meer te komen. vooral in NN
CGN fn000938
cDat had ik eerlijk gezegd niet durven vermoeden.
CGN fn007150
dMet al die verschillende culturen op straat zal ik dat niet meer durven toestaan.
CGN fn007274
In het Belgisch-Nederlands is het gebruik van durven met korte infinitief ook mogelijk in andere contexten, zoals (3a-3b).
3aDus ik durf daar dus echt niks meer over zeggen. in BN
CGN fv400243
bHendrik durft niet meer bellen naar onze huisbaas. in BN
CGNfv400073
Durven met korte infinitief is door de band genomen de meest gebruikelijke variant in het Belgisch-Nederlands – al is durven met lange infinitief niet uitgesloten.
Durven met lange of korte infinitief is verplicht groepsvormend. Het groepsvormend werkwoord en de infinitief vormen een werkwoordelijke eindgroep in bijzinnen (4a-4b) en hoofdzinnen (4c). De constructie is gevoelig voor het IPP-effect (4c).
4aDat doodsvonnis zorgde in hoge Europese kringen voor opschudding, maar niemand die Giscard publiek |durfde te kapittelen|.
bMaar we zijn nu eenmaal een dienstverlenend bedrijf, zoals iedereen altijd luidkeels roept, dus wie ben ik dat ik |zou durven klagen|?
cDat hij zo snel in opspraak zou kunnen raken, dat had ik eerlijk gezegd niet |durven vermoeden|.
Literatuur
De Rooij 1969, Van der Horst & Van der Horst 1999
Verder lezen
Literatuur
    Interessante links
    ANS
    Taaladvies
    Dagenta
    Taalportaal
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Evie Coussé juli 2022
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997 18.5.4.7,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/04/07/body.html;
    Interessante links