In [21.4.1] De eerste zinsplaats in zinstype 1a wordt gesteld dat de eerste zinsplaats hooguit één zinsdeel bevat. De formulering van deze regel impliceert dat er ook minder dan een zinsdeel vlak voor de persoonsvorm kan staan, en dat is reeds gedemonstreerd aan de hand van vraagwoordvragen en uitroepende zinnen. In mededelende zinnen kan de eerste zinsplaats van een nominale constituent bijvoorbeeld alles behalve een determinator als een heleboel bevatten:

Deze zinnen laten zien dat het determinerende een heleboel in het middenstuk kan staan, terwijl de rest van de nominale constituent waar het deel van uitmaakt voorafgaat aan de eerste pool (directeuren zonder eigen helikopter). Deze constituent vervult in zijn geheel de functie van direct object (lijdend voorwerp). Dit soort gevallen komt uitgebreid aan bod in [21.4.1.4] Een deel (of delen) van een zinsdeel op de eerste zinsplaats.

De volgende zin, met twee zinsdelen op de eerste zinsplaats (een heleboel directeuren zonder eigen helikopter en ze), is onmogelijk:

Dit geldt voor de meeste combinaties van zinsdelen, al zijn er enkele gevallen waarbij de eerste zinsplaats wel degelijk meer dan één zinsdeel lijkt te bevatten.

Het zinsdeel op de eerste zinsplaats kan het subject (onderwerp) zijn zoals in de zin ze |hebben| daar ook een heleboel directeuren zonder eigen helikopter |gezien|. Dit is echter niet noodzakelijk het geval, zoals de voorbeelden in (1) al lieten zien. In principe kan kan vrijwel ieder denkbaar zinsdeel de eerste zinsplaats van een mededelende zin bezetten. De keuze voor dat zinsdeel wordt bepaald door de informatieve geleding van de zin. Dit wordt uitgebreid besproken in [21.4.1.2] Het subject op de eerste zinsplaats en [21.4.1.3] Een ander zinsdeel dan het subject op de eerste zinsplaats.Ter illustratie volgen hier enkele zinnen met uiteenlopende zinsdelen op de eerste zinsplaats. Per voorbeeld is aangegeven welk zinsdeel er voorafgaat aan de eerste pool:

Uit de zinnen in (3) blijkt dat de vorm van het element op de eerste zinsplaats kan variëren: van een woordgroep bestaande uit één woord (3a) of uit meer woorden, tot een volledige (afhankelijke) zin, zoals in (3e-f). Voor die laatste categorie geldt dat niet alle soorten afhakelijke zinnen toegang hebben tot de eerste zinsplaats. De volgende sectie is geheel gewijd aan de beperkingen met betrekking tot afhankelijke zinnen op de eerste zinsplaats.

De voorbeelden in (5) geven een opsomming van de belangrijkste soorten afhankelijke zinnen die uitgesloten zijn van de eerste zinsplaats:

Op de eerste zinsplaats van bovenstaande voorbeelden staan respectievelijk een gevolgzin (4a), een vergelijkende zin met alsof die rechtstreeks afhangt van het hoofdwerkwoord (4b), een als-zin gecombineerd met zo en een adjectief, (4c), een toegevende zin met (ook) al (4d), een toegevende zin zonder voegwoord (4f), een dat-zin als voorzetselobject (voorzetselvoorwerp, (4g)) en een betrekkelijke bijzin waarvan het antecedent een hoedanigheid aanduidt (4h). Alle voorbeelden zijn duidelijk onacceptabel of, in het geval van (4f), alleen acceptabel bij informeel gebruik. Hieronder wordt per categorie besproken op welke plaats de genoemde typen zinnen wél kunnen staan, steeds voorzien van enkele voorbeeldzinnen.

Gevolgzinnen als in (5a-b) staan in de uitloop. Gevolgzinnen van graadaanduidend gevolg (onder andere die met de constructie 'zo (+ adjectief) (...) + dat', zoals in (5c)) staan steeds op de laatste zinsplaats, achter de tweede pool. Ze fungeren als bijwoordelijke bepaling van gevolg in de bevattende zin.

De vergelijkende zinnen in (6) zijn steeds min of meer verplicht aanwezig omdat ze een sterke band het hoofdwerkwoord van de bevattende zin hebben: ze fungeren als (verplichte) bijwoordelijke bepaling van vergelijking of, in een geval als (6d), als complement van het bijwoord net. Ook deze afhankelijke zinnen staan altijd op de laatste zinsplaats. Als een dergelijke zin echter betrekking heeft op de volledige bevattende zin, kan hij wel op de eerste zinsplaats staan. Ditzelfde geldt voor vergelijkende zinnen met alsof als (weglaatbare) bijwoordelijke bepaling en vergelijkende zinnen met zoals (aaneengeschreven). Deze zinnen komen daarnaast soms ook in de aanloop of de uitloop voor:

In de constructie 'zo (+ adjectief) (...) + als-zin' staat de als-zin altijd op de laatste zinsplaats. Zulke afhankelijke zinnen zijn geen zinsdeel in de bevattende zin, maar complement binnen een adjectivische constituent. Die adjectivische constituent kan in zijn geheel, dus inclusief vergelijkende zin, op de eerste zinsplaats staan:

In (8b) wordt de eerste zinsplaats bezet door de gehele adjectivische constituent.

De afhankelijke zinnen in (9) fungeren als bijwoordelijke bepaling van toegeving. De voorbeelden laten zien dat toegevende zinnen met (ook) al (of met een onbepaald voornaamwoord als wat ... ook) in de aanloop (9c/d) en de uitloop (9a/f) kunnen staan. Een positie tussen de eerste en tweede pool is ook mogelijk, zoals duidelijk wordt in (9b/e).

Toegevende zinnen zonder voegwoord kunnen, in tegenstelling tot de zinnen in (9), uitsluitend in de aanloop staan. Een plaats achter de tweede pool behoort niet tot de mogelijkheden, zoals (10c) laat zien. Het voorbeeld in (10d) vertegenwoordigt een subtype van toegevende zinnen zonder voegwoord en zonder modaal hulpwerkwoord zoals mogen of laten. Dit zijn formele constructies die een (meestal temporele) tegenstelling uitdrukken. Tot slot dient te worden vermeld dat niet alle toegevende zinnen uitgesloten zijn van de eerste zinsplaats: die met (al)hoewel of ofschoon kunnen die positie gemakkelijk innemen:

Zinnen zonder voegwoord die een veronderstelling of voorwaarde uitdrukken zijn bijwoordelijke bepalingen van voorwaarde:

Zulke zinnen staan verplicht in de aanloop. Dit geldt in elk geval in de formele taal. De voorbeelden in (12d-e) laten zien dat wanneer dit type zin met mocht(en) begint, plaatsing tussen de twee polen of in de uitloop ook tot de mogelijkheden behoort (zie ook de opmerking hierboven). In informeel taalgebruik, echter, worden ook de volgende zinnen aangetroffen (zie ook (4f) en de aanloop):

In dit type zin staat de voorwaardelijke afhankelijke zin op de eerste zinsplaats. Zo'n zin heeft steeds een minder informele tegenhanger met de voorwaardelijke zin in de aanloop, zoals in hou je van vers, dan |ga| je naar de warme bakker |Ø|.

Nog een type afhankelijke zin dat is uitgesloten van de eerste zinsplaats, zijn zinnen met de functie van voorzetselobject:

Dat- en of-zinnen als voorzetselobject staan steeds in de uitloop (14a/c) of in de aanloop (14b/d). De eigenlijke zin bevat daarnaast een voornaamwoordelijk bijwoord (er, daar) dat naar deze zin verwijst.

Ook voor een specifiek type betrekkelijke bijzin is de eerste zinsplaats niet toegankelijk. Betrekkelijke bijzinnen zijn meestal nabepaling binnen een nominale constituent. Als het substantief waarop de betrekkelijke bijzin betrekking heeft een hoedanigheid aanduidt, kan die bijzin alleen in de uitloop staan:

In (15a) staat de betrekkelijke bijzin in de uitloop. Het antecedent van deze bijzin is advocaat. Het voorbeeld in (15b) laat zien dat zo'n bijzin ook - als een soort tussenzin - tussen de eerste en de tweede pool kan staan (zie wederom deze opmerking). Iets soortgelijks geldt voor betrekkelijke bijzinnen met een hele zin als antecedent: deze staan in de uitloop (15b) of, en dat is minder gebruikelijk, in de aanloop ((15d); zie ook [5·8·5·5/i3], evenals [5·8·5·7/i]). In dat laatste geval staat de bijzin, in afwijking van de algemene regel, vóór zijn antecedent. Een soortgelijke categorie wordt gevormd door zinnen als Hans |had| tijdens de examens zijn been |gebroken|, waardoor hij een heel jaar verloor. De betrekkelijke bijzin in dit voorbeeld heeft, net als de zinnen in (16c/d), een hele zin als antecedent. Qua plaatsing is de uitloop de enige mogelijkheid. Zulke zinnen gedragen zich dus precies zoals de gevolgzinnen in (5), wat kan worden verklaard door de semantische overeenkomst.