Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • DBNL
  • Taaladvies.net
  • Wikipedia
  • Google
18.8.3 Volgorde in vierledige eindgroepen
Vierledige werkwoordelijke eindgroepen in de bijzin komen relatief weinig voor. Ze bestaan uit drie groepsvormende werkwoorden en een hoofdwerkwoord.
Het onderlinge bereik van de groepsvormende werkwoorden volgt de bereikshiërarchie uitgewerkt in 18.8.
Het hoogste groepsvormende werkwoord in een vierledige eindgroep hoort typisch tot de werkwoorden met het hoogste bereik, zoals zou(den) en had(den). Het laagste groepsvormende werkwoord is typisch het passieve hulpwerkwoord worden. Het laagste groepsvormend werkwoord is in de regel een infinitief.
1aMaar vooral de kracht die bij deze mensen aanwezig is , dient ondersteund te worden , waardoor ze als vanzelf een appèl |zouden1 moeten2 durven3 doen4| op de bestaande voorzieningen.
bEr kwamen anderlingen in voor die meer van mensen afweken dan make-up kon maken, en er kwamen schepen in voor die in geen studio |gebouwd4 hadden1 kunnen2 worden3|.
De volgorde in vierledige eindgroepen is in grote lijnen dezelfde als in drieledige werkwoordengroepen met een ingebedde infinitief. De volgorde van de groepsvormende werkwoorden weerspiegelt hun onderlinge bereik: hoogste groepsvormend werkwoord – middelste groepsvormend werkwoord – laagste groepsvormend werkwoord [1-2-3]. De plaatsing van het hoofdwerkwoord hangt af of we te maken hebben met een deelwoord dan wel een infinitief. Tabel 1 geeft de mogelijke volgordepatronen weer.
Tabel 1. Volgorde in vierledige eindgroepen in de bijzin
V1 V2 V3 V4 Volgorde V1/V3 Plaatsing V4 vs. V1-V2-V3 Volgorde
Finiet Infinitief Infinitief Deelwoord 1-2-3 voor, achter, tussen 4-1-2-3, 1-2-3-4, 1-4-2-3, 1-2-4-3
Finiet Infinitief Infinitief Infinitief 1-2-3 achter 1-2-3-4
In wat volgt geven we voorbeelden van de twee types vierledige eindgroepen en hun volgordepatronen.
Verder lezen
Vierledige eindgroep met deelwoord
Het deelwoord kan in principe vóór, achter of tussen de reeks van groepsvormende werkwoorden geplaatst worden. Geen van de plaatsingsmogelijkheden is in de standaardtaal volstrekt uitgesloten, maar alleen (2a) en (2b), dus die met het deelwoord aan het begin of aan het eind van de eindgroep, zijn algemeen gangbaar. Achteropplaatsing komt vooral in journalistiek taalgebruik voor. Tussenplaatsing, zoals in (2c), is vooral in België gebruikelijk.
2aDe rechter oordeelde dat alle contracten indertijd |ondertekend4 hadden1 moeten2 worden3| door beide partners in het huishouden.
bEen mening, die in vrijheid |moet1 kunnen2 worden3 geuit4|.
cVandersteens biografist Peter Van Hooydonck meent echter niettemin dat Vandersteen Kaproen |zou1 kunnen2 geweest4 zijn1|.
Vierledige eindgroep met infinitief
Het hoofdwerkwoord staat in vierledige eindgroepen met infinitief op het einde van de eindgroep. De resulterende woordvolgorde [1-2-3-4] weerspiegelt de onderlinge bereiksrelaties tussen de werkwoorden.
3aDat de belangstelling voor Vendex / KBB van een investeringsmaatschappij komt en niet van een concurrerend detailhandelsconcern , betekent waarschijnlijk dat de winkels zoals ze nu zijn |zullen1 kunnen2 blijven3 bestaan4|.
bDaarom ook werden de Grammy's met tien seconden vertraging uitgezonden ; voor het geval nog weer iemand een stukje bloot |zou1 willen2 laten3 zien4|.
Literatuur
Deze paragraaf bouwt voornamelijk verder op de observaties gepresenteerd in de ANS2 en is niet systematisch getoetst aan nieuwere literatuur of corpusgegevens. Voor eventuele nieuwe inzichten in de volgorde van vierledige eindgroepen verwijzen we naar Stroop (2009), Coupé (2015) en referenties daarin. Bloem (2020) onderzoekt vijfledige werkwoordelijke eindgroepen.
Literatuur
    Interessante links
    ANS
    Taaladvies
    Dagenta
    Taalportaal
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Evie Coussé juli 2022
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997 18.5.7.3.iv,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/07/03/04/body.html;
    Interessante links