De groepsvormende werkwoorden in passieve en progressieve constructies hebben het laagste bereik. Ze kunnen enkel een hoofdwerkwoord selecteren. Ze hebben dus nooit bereik over een ander groepsvormend werkwoord. Passieve hulpwerkwoorden komen in de praktijk vooral voor in het bereik van een modaal werkwoord, zoals geïllustreerd voor worden (5a), zijn (5b) en krijgen (5c).

Progressieve werkwoorden verschijnen vooral in het bereik van voltooide hulpwerkwoorden (6a-6b), modale werkwoorden (6c) en aspectuele werkwoorden (6d). Progressieve constructies in dit soort context drukken typisch een expressieve functie uit, zoals irritatie of verrassing.

Merk op dat de lange infinitief hier nagenoeg verplichte te-wegval vertoont. #REF#

Progressieve en passieve constructies worden in het taalgebruik niet met elkaar gecombineerd.

Groepsvormende werkwoorden met laag bereik hebben zelden bereik over andere groepsvormende werkwoorden. Het gaat om enkele gevallen als (7a-7e) waar de meest frequente werkwoorden bereik hebben over een passieve constructie (7a-7b), een progressieve constructies (7c) of werkwoorden uit dezelfde groep (7d).

Dit gebruik is te weinig frequent om de onderlinge bereiksrelaties van de betrokken werkwoorden uit te zoeken op basis van corpusdata. De introspectieve data van de SoD (2015: 7.2) wijzen erop dat aspectuele, causatieve en perceptiewerkwoorden tot op zekere hoogte onderling gecombineerd kunnen worden.

De groepsvormende werkwoorden met laag bereik komen hoofdzakelijk voor in het bereik van andere werkwoorden met hoger bereik. Het aspectuele gaan, blijven en komen verschijnen vooral in het bereik van een modaal werkwoord (8a) en het voltooide hulpwerkwoord zijn (8b-8c). Het absentieve zijn komt louter voor als vervangende infinitief wezen in het bereik van de voltooide tijd (8d).

Gaan heeft in het Belgische Nederlands ook bereik over andere groepsvormende werkwoorden. In dat geval krijgt het geen aspectuele lezing maar fungeert het als toekomstaanduider. Zie 18.4.2.

De hulpwerkwoorden van de voltooide tijd hebben en zijn komen voor in het bereik van dynamische modale hulpwerkwoorden als ze louter voltooid aspect uitdrukken (zie 2.4.8.2.ii). In (9a-9b) maken de tijdsbepalingen eerst en binnen 7 jaar expliciet dat de handeling voltooid moet zijn binnen een bepaald tijdinterval.

De perceptiewerkwoorden zien, horen, voelen en causatieve werkwoorden laten, doen vinden we vooral in het bereik van een modaal werkwoord (10a-10b) en het voltooid hulpwerkwoord hebben (10c-10d).

Ten slotte komen ook de groepsvormde werkwoorden staan, zitten met voltooid deelwoord, leren, helpen met korte infinitief en zijn, hebben, krijgen, vallen met lange infinitief voor in het bereik van een modaal werkwoord (11a-11c) en een voltooid hulpwerkwoord (11d-11e).

Merk op hebben met lange infinitief in het bereik van het hulpwerkwoord van voltooidheid hebben niet gevoelig is het IPP-effect en dus als gehad verschijnt in (11e).

Hulpwerkwoorden van voltooidheid en dynamisch modale hulpwerkwoorden horen tot de groepsvormende werkwoorden met het middelste bereik. Ze hebben regelmatig bereik over werkwoorden uit de onderste helft van de tabel (zoals uitvoerig geïllustreerd is in voorbeelden (7) tot (11) onder de twee kopjes hierboven). Daarnaast komen ze ook voor in het bereik van werkwoorden uit de bovenste helft van de tabel (wat we zullen illustreren in voorbeelden (14) tot (22) onder de volgende twee kopjes).

Bijzonder voor voltooide hulpwerkwoorden en dynamische modalen is dat ze ook met elkaar gecombineerd kunnen worden. Hierbij heeft het voltooid hulpwerkwoord steeds bereik over het dynamisch modale hulpwerkwoord.

Een modaal hulpwerkwoord kan ook bereik hebben over een voltooid hulpwerkwoord, zoals in (15a-15c). In dergelijke gevallen drukt het modale hulpwerkwoord niet dynamische maar epistemische modaliteit uit. Zie Byloo & Nuyts (2014) voor een diepgaande analyse van de interactie van modaliteit en tijd in dergelijke combinaties.

Ook de dynamische modalen kunnen met elkaar combineren. Hierbij heeft moeten vooral bereik over kunnen (13a). Daarnaast komen sporadisch ook andere combinaties voor als moeten willen (13b), willen kunnen (13d), moeten weten te (13e), hoeven kunnen (13f).

Vandeweghe (2014: 24) generaliseert dat moeten/willen steeds bereik heeft over kunnen/durven. Merk op dat ook andere combinaties van modale hulpwerkwoorden mogelijk zijn, zoals mogen kunnen of kunnen willen in (17a-17b). In dat geval heeft de hoogste modaal echter geen dynamische betekenis. Zie Coussé & Bouma (2022: 4.2) voor een meer uitvoerige bespreking van dubbele modalen.

Groepsvormende werkwoorden met hoog bereik komen zelden voor in het bereik van een ander groepsvormende werkwoord. Zoals blijkt uit de voorbeelden onder het volgende kopje is het echter niet uitgesloten. We vinden deze groep van werkwoorden vooral terug als het hoogste (en in gewone zinnen dus vervoegde) werkwoord in een werkwoordgroep. Evidentiële werkwoorden hebben vooral bereik over passieve en voltooide hulpwerkwoorden.

Epistemische modalen hebben dan weer vooral bereik over voltooide hulpwerkwoorden. De epistemische lezing lijkt zelfs gestimuleerd te worden in deze context.

In de literatuur wordt vaak gemeld dat epistemische modalen bereik hebben over dynamische modalen. Tabel 1 laat inderdaad dergelijke combinaties toe maar in authentiek taalgebruik is het moeilijk om duidelijke gevallen te vinden. Zie voorbeeld (21) in Coussé & Bouma (2022) voor een discussie van de eventuele epistemische boventoon in de modale combinatie zullen moeten.

Zullen met korte infinitief drukt naast een epistemische lezing ook frequent toekomende tijd uit. Met die betekenis heeft de constructie bereik over uiteenlopende types groepsvormende werkwoorden zoals een modaal werkwoord (16a), aspectueel hulpwerkwoord (16b) of passief hulpwerkwoord (16c).

In het Belgisch-Nederlands kan ook gaan met korte infinitief met een toekomstlezing gebruikt worden, waardoor het bereik krijgt over groepsvormende werkwoorden als aspectuele werkwoorden (17a), modale werkwoorden (17b) en het hulpwerkwoord van voltooidheid (17c).

Het concessieve mogen en kunnen zijn relatief zeldzaam en komen onder andere voor met bereik over modale hulpwerkwoorden.

Dienen met lange infinitief is de vreemde eend in de bijt bij de werkwoorden met hoog bereik. Het directieve werkwoord heeft bijna uitsluitend bereik over het passieve worden.

Evidentiële en epistemische modale hulpwerkwoorden laten zich niet onderling combineren. Andere combinaties van werkwoorden met hoog bereik zijn in principe mogelijk maar komen bijzonder zelden voor.

De groepsvormende werkwoorden met het hoogste bereik komen nooit voor in het bereik van een ander groepsvormend werkwoord. Dat hangt samen met het feit dat de betekenis van deze werkwoorden slechts voorkomt als persoonsvorm, meer bepaald in de imperfectumvorm. Deze werkwoorden hebben het potentieel om bereik te hebben over alle werkwoorden lager in de tabel, inclusief de groepsvormende werkwoorden met hoog bereik. Het bekendste voorbeeld hiervan is hoe afzwakkend zou(den) bereik heeft over epistemisch kunnen (20a). Zou(den) heeft daarnaast bereik over een brede waaier van andere groepsvormende werkwoorden, waaronder het voltooid hulpwerkwoord hebben (20b), het perceptiewerkwoord zien (20c) en het passieve worden (20d).

Irrealis had(den) heeft vooral bereik over modale hulpwerkwoorden, waarbij de combinatie had(den) zullen in (21c) beperkt lijkt tot het Nederlands Nederlands.

Zie Coppen (2010) voor een mogelijke analyse van de semantische bereiksrelaties in deze combinatie.

We sluiten af met enkele voorbeelden van conditioneel mocht(en) en moest(en) met bereik over een modaal hulpwerkwoord (22a), voltooid hulpwerkwoord (22b) en passief hulpwerkwoord (22c).

De werkwoorden met het hoogste bereik kunnen niet met elkaar gecombineerd worden.

Coppen 2010, IJbema 2002, Vandeweghe 2014, Byloo & Nuyts 2013, Coussé & Bouma 2022