Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • DBNL
  • Taaladvies.net
  • Wikipedia
  • Google
18.5.1.9 Weten, zien, vermogen met lange infinitief
De constructies weten, zien en vermogen met lange infinitief hebben betekenissen die aansluiten bij het betekenisprofiel van kunnen met korte infinitief. De drie constructies zijn veel minder frequent dan kunnen met korte infinitief en zijn ook beperkter in hun gebruikscontext.
1aMaar ik weet gewoon echt helemaal niks te vertellen.
bWaar moeten we anders die steeds astronomischer bedragen voor onze campagnes vandaan zien te halen, klagen de Amerikaanse politici.
cHedendaagse literatuur, bekent hij, vermag hem niet langer te boeien. formeel
OpenSonar  
We bespreken in wat volgt deze constructies één voor één.
Verder lezen
Weten met lange infinitief
Weten met lange infinitief wordt voornamelijk in de schrijftaal gebruikt om betekenisnuances uit te drukken als ‘in staat zijn’ (2a-2c) en ‘kans zien, erin slagen’ (2d-2g). De constructie is minder frequent dan kunnen met korte infinitief.
2aMaar ik weet gewoon echt helemaal niks te vertellen.
bOuderen die slechter gaan zien of dyslectici weten de weg naar voor hen toegankelijke lectuur niet altijd te vinden.
cHet is een stukje leven, dat diepe emoties teweegbrengt, je moet het alleen |weten te waarderen|.
dOndanks een kleinere luchtmacht wisten de Britten de slag uiteindelijk te winnen.
eHij staat bekend als één van de weinige Nederlandse cineasten die een volstrekt unieke filmstijl |wist te scheppen|.
fMet succes had hij grossisten overbodig |weten te maken|.
gDe populatie everzwijnen in het Munsterbos hebben we al flink |weten uitdunnen| tijdens de recente drukjacht. in BN
CHN
Weten met lange infinitief is groepsvormend in de bijzin (2e) en hoofdzin (2c, 2f, 2g). In de voltooide werkwoordstijden vertoont de constructie het IPP-effect (2f-2g). In het Belgisch-Nederlands is de constructie ook in beperkte mate gevoelig voor te-wegval (2g).
Zien met lange infinitief
Zien met lange infinitief komt slechts in enkele specifieke modale contexten voor met de betekenis ‘erin slagen’.
De constructie sluit ook aan bij proberen met lange infinitief wat de betekenis betreft (maar niet de structuur).
 De constructie komt vooral voor in het bereik van het modale werkwoord moeten (3a-3b).
3aDe 'redders' van Sabena, Maurice Lippens en Etienne Davignon, moeten het bijgevolg maar |zien te rooien| met het goedkope Virgin Express, de Belgische dochtermaatschappij van de verliesgevende holding van de Brit Richard Branson.
bWaar moeten we anders die steeds astronomischer bedragen voor onze campagnes vandaan |zien te halen|, klagen de Amerikaanse politici.
In dergelijke gevallen is de constructie steeds groepsvormend gebruikt.
ANS2 laat ook niet-groepsvormend gebruik toe in zinnen als (3a-3b) maar dergelijke gevallen komen niet voor in de vijftien corpusvoorbeelden uit de dataset van Coussé & Bouma (2022).
 Daarnaast komt de constructie ook soms voor in imperatiefzinnen (4a) of in een mededelende zin met de betekenis van een imperatief (4b) in combinatie met maar. Dat gebruik lijkt beperkt te zijn tot het Nederlands-Nederlands.
4aZie ze dan maar 'ns mee te krijgen. in NN
bJe spreekt de taal niet, kent de regels amper. En het spel gaat door en je ziet je maar te redden. in NN
Radbode 44 op radboudumc.nl
Vermogen met lange infinitief
Vermogen met lange infinitief kan als alternatief fungeren voor kunnen met de betekenis ‘in staat zijn’ (dynamische modaliteit) in formele contexten. De constructie is infrequent.
5aHedendaagse literatuur, bekent hij, vermag hem niet langer te boeien. formeel
OpenSonar  
bVia filmprojecties brengt hij de blinde vlekken in beeld die Shakespeare met zijn ganzenveder niet |vermocht te tonen|. formeel
OpenSonar  
cZit daar een diepere bedoeling achter, die ik niet |heb vermogen te doorgronden|? formeel
Augustinus 2015: 171
De constructie is groepsvormend (5b-5c) en vertoont het IPP-effect (voor zover het in de voltooide werkwoordstijden voorkomt).
Literatuur
Coppen 2007, Augustinus 2015
Literatuur
    Interessante links
    ANS
    Taaladvies
    Dagenta
    Taalportaal
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Evie Coussé juli 2022
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997 18.5.4.12,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/04/12/body.html;18.5.4.17,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/04/17/body.html;18.5.4.18,/data/archief/ans2/e-ans/18/05/04/18/body.html;
    Interessante links